పండగంటే ఏంటంటే...
మదిని చిలుకు తలపొకటి
పెదవి నొలుకు నవ్వొకటి
కనుల వెలుగు దివ్వొకటి
పండగంటే ఏంటంటే...
తుంచగల వగపొకటి
పెంచుకున్న ఒరిమొకటి
పంచుకున్న బువ్వొకటి
పండగంటే ఏంటంటే...
పనిలేని పూటొకటి
పాతరోజుల గుర్తొకటి
పటికబెల్లపు పలుకుల పాటొకటి
*******
*******
చిన్నప్పట్నుంచి ఏ పండగకాపండగే పండగ-పండగ్గా జరిగి ప్రతి పండగ గురుతూ - గుర్తొచ్చిన ప్రతీసారీ దేనికదే పండగ్గా అనిపించినా - శ్రీరామనవమి మాత్రం ఒక ప్రత్యేకమైన గుర్తుగా గుర్తుంది.
అలా గుర్తుండడానికి కారణం మాత్రం - గణపవరంలో ఉన్న రోజుల్లో చూసిన శ్రీరామనవమి ఉత్సవాలు.
*******
*******
మేము అద్దెకున్న కరణం గారు - అంటే అనుమంచి లక్ష్మీనారాయణగారి ఇల్లు ఉన్న వీధిలో ఈ చివర రామాలయం, ఆ చివర సంతానవేణుగోపాలస్వామి ఆలయం ఉండేవి. అదే గణపవరానికి మెయిన్ రోడ్డు. ఈ రెండుగుళ్ళూ ఉన్న రోడ్డులో సరిగ్గా మధ్యలో శ్రీనివాసరావు కాఫీ హోటలు, ఆ పక్కనే చిలకలూరిపేట వెళ్దామనుకునేవారి కోసం గూడురిక్షాలు ఉండే రిక్షా స్టాండు ఉండేది.
శ్రీరామనవమి వచ్చే పదిరోజుల ముందు - అంటే ఉగాది ముందు నుంచే రోడ్డు మీద దుమ్ము లేవకుండా నీళ్ళు జల్లి, రోడ్డుకి అటూఇటూ రాటలు పాతి, తాటాకు పందిళ్ళు వేసేవారు. ఒక పందిరి అటు వేణుగోపాలస్వామి గుడి నుంచి మొదలుపెట్టి రిక్షాస్టాండుకి అవతల ఆగేది. ఇంకో పందిరి రామాలయం దగ్గర మొదలై రిక్షాస్టాండుకి ఇవతల ఆగేది.
ఇక ఆ పందిళ్ల ముస్తాబు ఎలా ఉండేదంటే ...రకరకాల రంగు కాయితాలతో తోరణాలు, అక్కడక్కడా చిన్నవీ పెద్దవీ రంగుకాయితాల గుమ్మటాలూ, మెరిసే ప్లాస్టిక్ పూల తోరణాలూ, రాత్రి కాగానే మిలమిలలాడే మిణుకుమిణుకు బల్బుల రంగురంగుల ఎలెక్ట్రిక్ దీపతోరణాలూ - మబ్బుల్లో ఉండే దేవేంద్ర లోకమేదో కిందకి దిగి గణపవరం ఊళ్లో వెలిసినట్లు ఉండేది.
ఇప్పటికీ ఎక్కడైనా ఒకటికి రెండు దీపాలు ఎక్కువగా వెలిగించే ఇల్లో, షాపో చూసినప్పుడల్లా - శ్రీరామనవమి పందిరిలా ఉంది - అనిపిస్తుంది.
ఆ రంగు కాయితాలు, రంగురంగుల దీపాలకి తోడు - రోజంతా మోగిపోయే పాటల హడావిడి. ప్రతి శ్రీరామనవమికి పొద్దున్నే భక్తిపాటలతో మొదలుపెట్టి మధ్యాహ్నం కాగానే ఏ అడవిరాముడి లోవో, యమగోల లోవో, జేబుదొంగ లోవో - బోల్డన్ని సినిమా పాటలు వేస్తూనే ఉండేవారు.
చెవులు హోరెత్తిపోతున్నా సరే - ఆ పాటలు వింటూ హడావిడిగా పరిగెడుతూ ఆడుకోవడం మరపురాని పండగ.
*******
*******
నాకేమో రెండుజళ్ళకి జడగంటలు వేసుకోవడం ఇష్టం.
మిగిలిన రోజుల్లో కుదిరేది కాదు కానీ ఉగాది నుంచి శ్రీరామనవమి దాకా ఆ పది రోజులూ - రెండు జడలకి జడగంటలు వేసి - రెండు జడల్లోనూ మల్లెపూలు పెట్టేది అమ్మ. నా రెండు జడలూ వెనకాల అలా బరువుగా బరువుగా ఊగుతుంటే - ఆడుకుంటూ పరిగెత్తేటప్పుడు తలని అటూఇటూ తిప్పుతూ - ఆ జడగంటల చప్పుడు వినడం కూడా - అదొక పండగ నాకు.
*******
*******
అలా జడగంటలేసుకున్న నేనూ;
నాతోపాటు హైమవతమ్మ గారి శ్రీదేవి, రమణ, కృష్ణ;
సువర్చల గారి రాధాయి;
తులశమ్మ గారి రాధిక;
బడి పక్కింట్లో ఉండే రాజ్యలక్ష్మిగారి అబ్బాయి చివుకుల వెంకట రమణ;
శివాలయం కెళ్ళే దార్లో ఉండే రాజేశ్వరమ్మగారి మనవరాలు చైనం రమ;
కంసాలి వారబ్బాయి శ్రీను;
ధనమ్మగారి అమ్మాయి;
పాతబాపారావు కూతురు పద్మ...
మేమందరమూ బడి అయిపోతూనే ఇంటికి వచ్చి అన్నం తినేసి పరిగే...ట్టుకుంటూ వెళ్లిపోయి పందిట్లో నాలుగుస్తంభాలాట, ఎంచగ్గా కాళ్ళు కాలకుండా నేలా-బండా ఆడుకునేవాళ్లం - అలా ఆ ఆటా ఓ పండగే!
అప్పుడప్పుడే ఎండలు ఎఱ్ఱగా మారుతుండేవేమో ఆ పందిళ్ళు చలవఱాతి ఇళ్ళలా అనిపించేవి. దానికి తోడు ఒంటిపూటబళ్ళ హుషారు. ఒక పూట మాత్రమే బడి ఉండి మధ్యాహ్నమంతా ఆడుకోగలగడం - అద్దీ... అసలు పండగ!
*******
*******
ఈ ఆటల సరదాయే కాకుండా సపోటాపళ్ల విందొకటి ఉండేదండోయ్! ఇంటింటికీ వచ్చి అమ్మే సపోటా పళ్లవాళ్లు రోడ్డు మీద కనిపించగానే 'మా ఇంటికి రా... మా అమ్మ సపోటాపళ్లు కొంటుందీ అని పళ్లమ్మే అబ్బాయిని సాదరంగా ఇంటిదాకా తీసుకెళ్లి దగ్గరుండి మరీ అమ్మ చేత సపోటాలు కొనిపించడం - అవి ఒలుచుకుని తినడం - అదో తిండి పండగ.
అప్పటిదాకా ఏ పేరంటాల్లోనో వచ్చినవో, పండగ రోజుల్లో కొన్నవో తమలపాకులు గులాబీ రంగు సెంటెడ్ సున్నం తోనూ, త్రివేణి సుగంధ వక్కపలుకు తోనూ - అమ్మ, నాన్న, అన్నపూర్ణమ్మగారూ, కరణంగారూ - ఇలా ప్రతీ ఇంట్లోనూ అమ్మలూ, నాన్నలూ మాత్రం తింటూ - వాళ్ల ఎఱ్ఱబారిన నాలుకలు చూస్తున్న పిల్లలం మమ్మల్ని 'చదువుకునే పిల్లలు తాంబూలం వేసుకోకూడదూ అని అస్సలు ఆ తమలపాకుల జోలికే రానిచ్చేవాళ్లు కాదు.
కానీ - ఈ శ్రీరామనవమి రోజుల్లో మాత్రం - అప్పటివరకు ఎక్కడుండేవాడో, అప్పుడు మాత్రం ఎక్కణ్ణించి వచ్చేవాడో - తెలీదు కానీ - ౘందమామలోని మంత్రదండపు సృష్టిలా కిళ్ళీలబ్బాయి ఒకడు శ్రీరామనవమి పందిట్లో ఓ రాట దగ్గర అవతరించి మా కిళ్ళీ-ప్రశ్నలని అవధరించేవాడు. 'అర్థరూపాయి తెచ్చుకో - కిళ్ళీ తినే అదృష్టం కొనుక్కో" అనేవాడు.
చకచకా ఓ మూడాకుల్ని తొడిమలు తుంచి - మంచిమంచి వాసనలొచ్చే లేహ్యాలు పూసి, చూర్ణాలు రాల్చి, వక్కపలుకులు చేర్చి - అమృతం పొట్లం కట్టాడేమో అనిపించేలాంటి మిఠాయికిళ్ళీలు చుట్టి ఒక అల్యూమినియం కంచంలో గుండ్రంగా పేర్చేవాడు.
ఆకుపచ్చగా మెరిసిపోయే ఆ మిఠాయికిళ్ళీలని చూడగానే ఇక ఆగలేక అమ్మ దగ్గరికి వెళ్ళి 'ఈ ఒక్కసారికే..." అని బ్రతిమాలి కొనుక్కు తిన్న అబ్బురపు మిఠాయికిళ్ళీ ఒక పే...ద్ద తీపి-పండగ.
*******
*******
ఇహ అసలు - ఆ తొమ్మిది రోజులూ రోజుకో రకమైన పండగ.
చెక్కభజనలూ, కోలాటాలు, నాజర్‌వారి బుఱ్ఱకథలూ, హరికథలూ, శివకుమారి బృందంవారి రికార్డింగ్ డాన్సులూ, తెరలు కట్టి సినిమాలూ, చింతామణి నాటకం, గుంటూరు నుంచి వచ్చే అనిల్ కుమార్ గారి సత్యసాయి భజనలూ - చూసే కళ్లకి పండగ. వినే చెవులకి పండగ.
అన్నట్టు... నాకు పల్నాటియుద్ధం, బొబ్బిలియుద్ధం కథలూ, బ్రహ్మయ్యగారి చరిత్రలో సిద్ధడి పరిచయం, బనగానపల్లి, కందిమల్లయపల్లి లాంటి ఊరుపేర్లు - ఇవన్నీ తెలిసింది నాజర్‌గారి బుఱ్ఱకథల వల్లే.
*******
*******
చిన్నప్పటి పండగ కబుర్లు అయ్యాయి.
ఇప్పుడు రాముడితో నా పరిచయం గురించి.
పుట్టిన తర్వాత మొట్టమొదటగా గుర్తు పట్టటం నేర్చుకున్న "అమ్మ" అన్న మాట, శబ్దం చేయటం మొదలుపెట్టాక అనడం మొదలుపెట్టిన 'అత్త" అన్న మాట తర్వాత - నాకు గుర్తుండి నేను విన్న మొదటి జేజి పేరు "రాముడు".
నాన్న జో కొడుతూ -
"రాం రాం రాం రాం రాం రాం...
రాం రాం రాం రాం రాం రాం...
సీతారాం రాం రాం ...
జానకి రాం రాం రాం" అంటూ పాడిన జోలపాటలోనూ రాముడే!
నాన్నమ్మ పక్కలో పడుకుని విన్న
"రామా లాలీ...
మేఘశ్యామా లాలీ....
తామరస నయనా ...
దశరథతనయా లాలీ" అన్న లాలిపాటలో పరిచయమైన మొదటి దేవుడూ రాముడే!
ఎదుగుతూ వుండగా - శివకోడు సెలవులకి వెళ్ళినప్పుడు - మా ప్రసాద్ మామయ్య మీద అలిగినప్పుడు - ఆయనకి నాన్నమ్మ, నాకు తాతమ్మ అయిన - శివకోడు మామ్మ పప్పు సూరమ్మగారు పాడిన -
"లలాటలిఖితం ఇటుండగా
శ్రీరామ! నిన్నన పనేలరా?! - అన్న పాటలోనూ రాముడే!
ఆ తర్వాత - పాట అంటూ ఇదీ అని తెలిసిన వయసులో -
"చీకటి వేళల నడిపించేది
ఒంటరి ఘడియల వినిపించేది
ఏది ఏది నీ చేయూత? ఏది ఏది నీ పిలుపు?
రామా ఓ రామ రావా కనరావా?" - అన్న దేవులపల్లి వేంకటకృష్ణశాస్త్రి గారి కవితలోనూ రాముడే!
"ఎరిగిన వారికి ఎదలో ఉన్నాడు
ఎరుగని వారికి ఎదుటే ఉన్నాడు
తలచిన వారికి తారకనాముడు
పిలిచిన పలికే చెలికాడు సైదోడు" - అన్న వేటూరి సుందరామమూర్తుల వారి గీతి లోనూ రాముడే!
ఆ తర్వాత పదోతరగతి వేసవి సెలవుల్లో - ఆరుద్ర రాసిన - "రాయినైనా కాకపోతిని రామపాదము సోకగా" విని అమాంతం ఆ పాట ప్రేమలో పడిపోయి - ఉన్నపళంగా నేర్చేసుకుని - వైజాగ్‌లో లలితత్తయ్య ఇంట్లో మేడ మీద పాడుకుంటున్నవేళ - సముద్రపుగాలికి - అలనల్లన తేలొచ్చిన- కాఱుమొయిలు అంచున మెరుపై తోచినదీ రాముడే!
ఇలా - ఇంకా ఇంకా - చెప్పాలంటే రాముణ్ణి పదాల్లో ఎంతో అందంగా పట్టిన పాటలెన్నో నాకిష్టం. ఆ రామకబుర్లు ఇంకెప్పుడో కుదిరినప్పుడు.
ఇప్పటికి మాత్రం - అసలు శ్రీరామనవమి అన్న పండగ నాకెందుకు అంత ఇష్టమో చెప్పేస్తా... కడుపు చలవకి వడపప్పు నానబోసుకుని, గొంతు సొలుపుకి మిరియాలు, యాలకులు వేసిన బెల్లప్పానకం చేసేసుకుని - శ్రీరామార్పణం - అనుకోగలిగే మహా సులువైన పండగ శ్రీరామనవమి.
*******
*******
అసలు - ముందే చెప్పానుగా ... నా మటుకు నాకు - పండగంటే... పనిలేని పూటా - పాతరోజుల గురుతూ - పటికబెల్లపు పలుకుల పాటా అని.
ఈ రోజు ఆదివారం - పని అంటే ఆఫీస్ లేని పూట.
పాతరోజుల గురుతులన్నీ పైన చెప్పేసుకున్నా.
ఇహ కావలసిందల్లా - పటికబెల్లపు పలుకుల పాటొహటి!
దాన్ని కూడా పట్టుకున్నా -
పట్టుకున్న పాటని
పదే పదే - పదం పదం - కలిపి పలికి
అదే అదే - పదం పదం - పలికి కలిపి
పదే పదే అనుకున్నా
అదే అదే పాడుకున్నా
నే పాడుకున్న పాటని
అందరికీ పంచుదామనుకుని
ఇక్కడ రాసి పెట్టుకున్నా
పానకంలా పంచిపెట్టుకున్నా
*******
*******
ఈ పాట పాత ఆకాశవాణి పాటల గురించి వెతుకుతుంటే - వెలలేని పెన్నిధిలా దొరికింది.
మనోరంజకంగా పాటకి సంగీతం కూర్చినవారు, పాట పాడిన వారిలో ఒకరు - చిత్తరంజన్ గారట. పాడినవారిలో ఇంకొకరు వందనగారట. ఇద్దరూ కూడా వందనీయులు.
యూట్యూబ్‌లో ఉన్న అన్ని వీడియోల కన్నా నాకు ఈ వీడియో నచ్చడానికి ఒక కారణం ఆ నీలినీలి కాంతి వలయాలు చూసి - చిన్నప్పటి శ్రీరామనవమి గుర్తుకు రావడం.
ఇక పాటలో వాద్యసంగీతం ఎంత బావుందీ అంటే పాటతో పాటుగా
టింగ్ టింగ్ టింగ్ టింగ్ - టింగ్‌టింగ్‌టింగ్‌టింగ్‌టింగ్
టింగ్ టింగ్ టింగ్ టింగ్ - టింగ్‌టింగ్‌టింగ్‌టింగ్‌టింగ్
- అని పాడుకునేంతగా...
*******
*******
ఇక చివరాఖరిగా - మృదుమధురమైన పదాలతో, మనసుకి హాయి నిచ్చే సంగీతంతో ఉత్తేజంగా సాగిన ఈ పాటలో పాటలో నాకు నచ్చిన మాటలు....
దానవవంశవిరామా... - కటువుగా ఉండే రాక్షసాంతక అనే మాటకి మృదువైన రూపం ఈ పదం.
భండనపండిత... రామా! - ఈ భండనపండిత అనే పిలుపు కొత్తగా ఉంది - అంటే యుద్ధశాస్త్రంలో పండితుడనేమో!
భూమిజసుహృదయసీమా! - సీతామనోవిహారిని ఇలా పిలవడం ఎంత బావుందో!
ధైవలలామా... - దైవశ్రేష్ఠుడట రాముడు!
తరణికులేశ్వర - అంటే సూర్యవంశజుడట!
కరివరపాలక... రామా! - గజేంద్రరక్షక విష్ణువూ రాముడేనట!
ఆ పాటకి యూట్యూబ్ లింక్: https://www.youtube.com/watch?v=6PjoSVyoUhc
జై జై శ్రీరామా... పావనరఘురామా!
జై జై శ్రీరామా... పావనరఘురామా
పతితజనావన - పాపవిమోచన - హే సీతారామా!
పతితజనావన - పాపవిమోచన - హే సీతారామా!
దశరథనందన... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
దశరథనందన... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
వారిజలోచన వైకుంఠధామా - పాపభంజన పట్టాభిరామా
వారిజలోచన వైకుంఠధామా - పాపభంజన పట్టాభిరామా
భండనపండిత... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
దశరథనందన... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
మేరుధీరఘనమేఘశ్యామా - ఘోరధైత్యసంహారక రామా
మేరుధీరఘనమేఘశ్యామా - ఘోరధైత్యసంహారక రామా
కారుణ్యాకర... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
దశరథనందన... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
కామితశ్రితజన కౌసల్యరామా - కాంచనచేల కారుణ్యధామా
కామితశ్రితజన కౌసల్యరామా - కాంచనచేల కారుణ్యధామా
భూమిజసుహృదయసీమా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
దశరథనందన... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
నరసదాసనుతఅరిజనభీమా - తరణికులేశ్వర ధైవలలామా
నరసదాసనుతఅరిజనభీమా - తరణికులేశ్వర ధైవలలామా
కరివరపాలక... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
దశరథనందన... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
దశరథనందన... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
దశరథనందన... రామా! ఘనశ్యామా - మునికామా - దానవవంశవిరామా...
జై శ్రీరామా! జై జై శ్రీరామా!!
జై శ్రీరామా! జై జై శ్రీరామా!!
జై శ్రీరామా! జై జై శ్రీరామా!!
జై శ్రీరామా! జై జై శ్రీరామా!!
*******
*******
