బోల్డన్ని కబుర్లు...: సంక్షేపరామాయణం

సంక్షేపరామాయణం లేబుల్‌తో ఉన్న పోస్ట్‌లను చూపుతోంది. అన్ని పోస్ట్‌లు చూపించు

16, మార్చి 2025, ఆదివారం

స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 24

క్రిందటి శ్లోకం / Previous slOkaH: స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 23

*** *** *** *** *** *** ***

శ్లోకం - 24

స జగామ వనం వీరః

ప్రతిజ్ఞామనుపాలయన్

పితుర్వచననిర్దేశాత్

కైకేయ్యాః ప్రియకారణాత్

*** *** *** *** *** *** ***

ప్రతిపదార్థాలు

సః జగామ వనం వీరః

ప్రతిజ్ఞాం అను-పాలయన్

పితుః వచన-నిర్దేశాత్

కైకేయ్యాః ప్రియ-కారణాత్

సః వీరః = ఆ వీరుడు (రాముడు)

ప్రతిజ్ఞాం = ఇచ్చిన మాటని

అనుపాలయన్ = అమలు చేయడానికి

పితుః వచన-నిర్దేశాత్ = పితృవాక్య పరిపాలనకై

కైకేయ్యాః = కైకేయికి

ప్రియ-కారణాత్ = ప్రియం కలిగించాలనే కారణమునకై

వనం = అడవికి

జగామ = వెళ్లాడు

*** *** *** *** *** *** ***

అర్థం:

ఆ వీరుడు (రాముడు) ఇచ్చిన మాటని అమలు చేయడానికి పితృవాక్య పరిపాలనకై, కైకేయికి ప్రియం కలిగించాలనే కారణమునకై అడవికి వెళ్లాడు.

*** *** *** *** *** *** ***

श्लोकः - 24

स जगाम वनं वीरः

प्रतिज्ञामनुपालयन् |

पितुर्वचननिर्देशात्

कैकेय्याः प्रियकारणात् ||

*** *** *** *** *** *** ***

Word to word meaning:

सः जगाम वनम् वीरः

प्रतिज्ञाम् अनु-पालयन् |

पितुः वचन-निर्देशात्

कैकेय्याः प्रिय-कारणात् ||

सः वीरः = That hero (Rama)

प्रतिज्ञाम् = the pledge (the word given)

अनु-पालयन् = in order to keep

पितुः वचन-निर्देशात् = in obedience to his father's command

कैकेय्याः = to Kaikeyee

प्रिय-कारणात् = for the reason of giving pleasure

वनम् = to the forest

जगाम = went

*** *** *** *** *** *** ***

Meaning in English

That hero (Rama), in order to keep the word given in obedience to his father's command and for the reason of giving pleasure to Kaikeyee, went to the forest.

*** *** *** *** *** *** ***

To be continued....స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 25, 26

9, మార్చి 2025, ఆదివారం

స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 23

క్రిందటి శ్లోకం / Previous slOkaH: స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 18, 19, 20, 21, 22

*** *** *** *** *** *** ***

శ్లోకం - 23

స సత్యవచనాద్రాజా

ధర్మపాశేన సంయతః

వివాసయామాస సుతం

రామం దశరథః ప్రియం

*** *** *** *** *** *** ***

ప్రతిపదార్థాలు

సః సత్య-వచనాత్ రాజా

ధర్మ-పాశేన సంయతః

వివాసయామాస సుతం

రామం దశరథః ప్రియం

సత్య-వచనాత్ = సత్య వచనముల వల్ల

ధర్మ-పాశేన = ధర్మపాశమునకు

సంయతః = బద్ధుడై

సః రాజా దశరథః = ఆ దశరథ మాహారాజు

ప్రియం సుతం రామం = ప్రియసుతుడైన రాముడిని

వివాసయామాస = రాజ్యం నుంచి బహిష్కరించాడు (వనవాసానికి పంపించాడు)

*** *** *** *** *** *** ***

అర్థం:

సత్య వచనముల వల్ల (రాణి కైకేయికి ఇచ్చిన మాట వల్ల) ధర్మపాశమునకు బద్ధుడై ఆ దశరథ మాహారాజు ప్రియసుతుడైన రాముడిని రాజ్యం నుంచి బహిష్కరించాడు (వనవాసానికి పంపించాడు)

*** *** *** *** *** *** ***

श्लोकः - 23

स सत्यवचनाद्राजा

धर्मपाशेन संयतः |

विवासयामास सुतं

रामं दशरथः प्रियम् ||

*** *** *** *** *** *** ***

Word to word meaning:

सः सत्य-वचनात् राजा

धर्म-पाशेन संयतः |

विवासयामास सुतम्

रामम् दशरथः प्रियम् ||

सत्य-वचनात् = As he spoke the truth

धर्म-पाशेन = by the ties of Dharma

संयतः = bound

सः राजा दशरथः = that King Dasaratha

प्रियम् सुतम् रामम् = his beloved son Rama

विवासयामास = exiled

*** *** *** *** *** *** ***

Meaning in English

Having spoken the truth (by the word given to the Queen Kaikeyee), bound by the ties of Dharma, that King Dasaratha exiled his beloved son Rama (sent him to live in forests).

*** *** *** *** *** *** ***

To be continued....స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 24

16, ఫిబ్రవరి 2025, ఆదివారం

స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 18, 19, 20, 21, 22

క్రిందటి శ్లోకం / Previous slOkaH: స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 16, 17

*** *** *** *** *** *** ***

శ్లోకం -18

విష్ణునా సదృశే వీర్యే

సోమవత్ ప్రియదర్శనః

కాలాగ్నిసదృశః క్రోధే

క్షమయా పృథివీసమః

శ్లోకం -19

దనదేన సమస్త్యాగే

సత్యే ధర్మ ఇవాపరః

తమేవం గుణసంపన్నం

రామం సత్యపరాక్రమం

శ్లోకం -20

జ్యేష్ఠం శ్రేష్ఠగుణైర్యుక్తం

ప్రియం దశరథః సుతం

ప్రకృతీనాం హితైర్యుక్తం

ప్రకృతిప్రియకామ్యయా

శ్లోకం -21

యౌవరాజ్యేన సంయోక్తుం

ఐచ్ఛత్ ప్రీత్యా మహీపతిః

తస్యాభిషేకసంభారాన్

దృష్ట్వా భార్యా~థ కైకయీ

శ్లోకం -22

పూర్వం దత్తవరా దేవీ

వరమేనమయాచత

వివాసనం చ రామస్య

భరతస్యాభిషేచనం

*** *** *** *** *** *** ***

ప్రతిపదార్థాలు (శ్లోకంలో వచ్చిన క్రమంలో)

శ్లోకం -18

విష్ణునా సదృశః వీర్యే

సోమవత్ ప్రియదర్శనః

కాలాగ్ని-సదృశః క్రోధే

క్షమయా పృథివీ-సమః

విష్ణునా = విష్ణువుతో

సదృశః = సమానమైనవాడు

వీర్యే = పరాక్రమములో

సోమవత్ = చంద్రుని వలె

ప్రియదర్శనః = ప్రియముగా కనిపించువాడు

కాలాగ్ని-సదృశః = ప్రళయకాలపు అగ్నిలాంటివాడు

క్రోధే = కోపములో

క్షమయా = సహనములో

పృథివీ-సమః = భూమితో సమానమైనవాడు

శ్లోకం -19

దనదేన సమః త్యాగే

సత్యే ధర్మ ఇవ అపరః

తం ఏవం గుణ-సంపన్నం

రామం సత్య-పరాక్రమం

దనదేన = కుబేరునితో

సమః = సమానమైనవాడు

త్యాగే = త్యాగబుద్ధిలో

సత్యే = సత్యపాలనములో

ధర్మ ఇవ = ధర్మదేవత లాంటివాడు

అపరః = మరొక

తం = అతడిని

ఏవం = ముందు చెప్పబడిన

గుణ-సంపన్నం = గొప్ప గుణములు కలవాడిని

రామం = రాముడిని

సత్య-పరాక్రమం = అమోఘమైన పరాక్రమవంతుడిని

శ్లోకం -20

జ్యేష్ఠం శ్రేష్ఠ-గుణైః యుక్తం

ప్రియం దశరథః సుతం

ప్రకృతీనాం హితైః యుక్తం

ప్రకృతి-ప్రియ-కామ్యయా

జ్యేష్ఠం = పెద్దవాడిని

శ్రేష్ఠ-గుణైః యుక్తం = ఉత్తమమైన గుణములను కలిగియున్నవాడిని

ప్రియం = ఇష్టుడిని

దశరథః = దశరథమహారాజు

సుతం = కొడుకుని

ప్రకృతీనాం = ప్రజల యొక్క

హితైః యుక్తం = శ్రేయస్సులో ఆసక్తి కలిగినవాడిని

ప్రకృతి-ప్రియ-కామ్యయా = ప్రజలు ప్రీతితో కోరుకున్నందు వల్ల

శ్లోకం -21

యౌవరాజ్యేన సంయోక్తుం

ఐచ్ఛత్ ప్రీత్యా మహీ-పతిః

తస్య అభిషేక-సంభారాన్

దృష్ట్వా భార్యా అథ కైకయీ

యౌవరాజ్యేన = యువరాజ పట్టాభిషిక్తునిగా

సంయోక్తుం = చేయుటకు

ఐచ్ఛత్ = కోరుకున్నాడు

ప్రీత్యా = ప్రేమతో

మహీ-పతిః = దశరథ మహారాజు

తస్య = అతని

అభిషేక-సంభారాన్ = పట్టాభిషేక సన్నాహములను

దృష్ట్వా = చూసి

భార్యా = దశరథుని భార్య

అథ = అప్పుడు

కైకయీ = కైకేయి

శ్లోకం -22

పూర్వం దత్త-వరా దేవీ

వరం ఏనం అయాచత

వివాసనం చ రామస్య

భరతస్య అభిషేచనం

పూర్వం = ఇంతకు మునుపు

దత్త-వరా = వరములను పొందినదైన

దేవీ = రాణి కైకేయీ

వరం = వరముని

ఏనం = అతడిని (దశరథ మహారాజుని)

అయాచత = అడిగినది

వివాసనం = దేశబహిష్కారము

చ = మరియు

రామస్య = రాముడి

భరతస్య = భరతుడి

అభిషేచనం = పట్టాభిషేకము

*** *** *** *** *** *** ***

అర్థం:

(గమనిక: 8వ శ్లోకం నుంచి 20వ శ్లోకం దాకా వాల్మీకి మహర్షికి వివరిస్తూ నారద మహర్షి రాముని సుగుణాల గురించి చేసిన వర్ణన వుంటుంది.)

[శ్లోకం -18] పరాక్రమములో విష్ణువుతో సమానమైనవాడు. చంద్రుని వలె ప్రియముగా కనిపించువాడు, కోపములో ప్రళయకాలపు అగ్నిలాంటివాదు, సహనములో భూమితో సమానమైనవాడు. [శ్లోకం -19] త్యాగబుద్ధిలో కుబేరునితో సమానమైనవాడు, సత్యపాలనములో మరొక ధర్మదేవత లాంటివాడు. అతడిని, ముందు చెప్పబడిన గొప్ప గుణములు కలవాడిని, అమోఘమైన పరాక్రమవంతుడిని, రాముడిని... [శ్లోకం -20] ఇంటికి పెద్దవాడిని, ఉత్తమమైన గుణములను కలిగియున్నవాడిని, ప్రజల యొక్క శ్రేయస్సులో ఆసక్తి కలిగినవాడిని, ఇష్టుడైన దశరథమహారాజు పుత్రుడిని ప్రజలు ప్రీతితో కోరుకున్నందు వల్ల ... [శ్లోకం -21] దశరథ మహారాజు ప్రేమతో యువరాజ పట్టాభిషిక్తునిగా చేయుటకు కోరుకున్నాడు. అప్పుడు అతని పట్టాభిషేక సన్నాహములను చూసి దశరథుని భార్య కైకేయి... [శ్లోకం -22] ఇంతకు మునుపు వరములను పొందినదైన రాణి కైకేయీ దశరథ మహారాజుని ఆ వరముని ఇప్పుడు అడిగినది - అదేంటంటే - రాముడి దేశబహిష్కారము మరియు భరతుడి పట్టాభిషేకము.

*** *** *** *** *** *** ***

श्लोकः - 18

विष्णुना सदृशो वीर्ये

सोमवत्प्रियदर्शनः |

कालाग्निसदृशः क्रोधे

क्षमया पृथिवीसमः ||

श्लोकः - 19

धनदेन समस्त्यागे

सत्ये धर्म इवापरः |

तमेवं गुणसम्पन्नं

रामं सत्यपराक्रमम् ||

श्लोकः - 20

ज्येष्ठं श्रेष्ठगुणैर्युक्तं

प्रियं दशरथः सुतम् |

प्रक्र्तीनां हितैर्युक्तं

प्रकृतिप्रियकाम्यया ||

श्लोकः - 21

यौवराज्येन संयोक्तुं

ऐच्छत् प्रीत्या महीपतिः |

तस्याभिषेकसम्भारान्

दृष्ट्वा भार्या~थ कैकयी ||

श्लोकः - 22

पूर्वं दत्तवरा देवी

वरमेनमयाचत |

विवासनं च रामस्य

भरतस्याभिषेचनम् ||

*** *** *** *** *** *** ***

Word to word meaning (In the same order of occurrence in the slOkaH):

श्लोकः - 18

विष्णुना सदृशः वीर्ये

सोमवत् प्रिय-दर्शनः |

कालाग्नि-सदृशः क्रोधे

क्षमया पृथिवी-समः ||

विष्णुना = with Vishnu

सदृशः = competent

वीर्ये = in prowess

सोमवत् = like the moon

प्रिय-दर्शनः = having pleasing appearance

कालाग्नि-सदृशः = resembling the destructive fire

क्रोधे = in anger

क्षमया = in forbearance

पृथिवी-समः = like the Earth

श्लोकः - 19

धनदेन समः त्यागे

सत्ये धर्म इव अपरः |

तम् एवम् गुणसम्पन्नम्

रामम् सत्य-पराक्रमम् ||

धनदेन = with Kubera

समः = comparable

त्यागे = in liberality

सत्ये = in truthfulness

धर्म इव = like the God of Dharma

अपरः = another

तम् = him

एवम् = aforesaid

एवम् गुण-सम्पन्नम् = endowed with the qualities

रामम् = Rama

सत्य-पराक्रमम् = who possessed of unfailing prowess

श्लोकः - 20

ज्येष्ठम् श्रेष्ठ-गुणैः युक्तम्

प्रियम् दशरथः सुतम् |

प्रक्र्तीनाम् हितैः र्युक्तम्

प्रकृति-प्रिय-काम्यया ||

ज्येष्ठम् = the eldest

श्रेष्ठ-गुणैः = with the highest virtues

युक्तम् = endowed

प्रियम् = beloved

दशरथः = King Dasaratha

सुतम् = the son

प्रक्र्तीनां = of the people

हितैः = with the well-being

र्युक्तम् = concerned

प्रकृति-प्रिय-काम्यया = with the intent to gratify (delight) people

श्लोकः - 21

यौवराज्येन संयोक्तुम्
ऐच्छत् प्रीत्या मही-पतिः |
तस्य अभिषेक-सम्भारान्
दृष्ट्वा भार्या अथ कैकयी ||

यौवराज्येन = with the right of succession the Kingdom
संयोक्तुम् = to install
ऐच्छत् = desired
प्रीत्या = lovingly
मही-पतिः = the King
तस्य = his
अभिषेक-सम्भारान् = preparations for Coronation
दृष्ट्वा = having seen
भार्या = wife
अथ = then
कैकयी = Kaikeyee

श्लोकः - 22

पूर्वम् दत्त-वरा देवी
वरम् एनम् अयाचत |
विवासनम् च रामस्य
भरतस्य अभिषेचनम् ||

पूर्वम् = on a former occaassion
दत्त-वरा = having granted a boon
देवी = queen
वरम् = boon
एनम् = him (to Dasaratha)
अयाचत = asked
विवासनम् = exile
च = and
रामस्य = of Rama
भरतस्य = of Bharata
अभिषेचनम् = Coronation

*** *** *** *** *** *** ***

Meaning in English

(NOTE: From the slOkaH 8 until slOkaH 20, the virtues of Rama are described by Narada maharshi to Valmeeki maharshi)

[श्लोकः - 18] He is competent with Vishnu in prowess. He is like the moon in having pleasing countenance. He resembles the destructive fire in anger. He is like the Earth in forbearance. [श्लोकः - 19] Rama, who is comparable with Kubera in liberality, who is like another God of Dharma in truthfulness, who is endowed with all the aforesaid qualities and who possessed unfailing prowess [श्लोकः - 20] King Dasaratha's beloved eldest son, who is endowed with the highest virtues, who is concerned with the well-being of the people - to such Rama, with the intent to gratify people [श्लोकः - 21] King Dasaratha lovingly desired to install with the right of succession the Kingdom. Then, having seen his preparations for Coronation, his wife Kaikeyee [श्लोकः - 22] who has been granted a boon on a former occasion - the Queen Kikeyee asked the King Dasaratha for that boon - the exile of Rama and the Coronation of Bharata.

*** *** *** *** *** *** ***

To be continued....స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 23

1, ఫిబ్రవరి 2025, శనివారం

స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 16, 17

క్రిందటి శ్లోకం / Previous slOkaH: స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 14, 15

*** *** *** *** *** *** ***

శ్లోకం -16

సర్వదాభిగతః సద్భిః
సముద్ర ఇవ సింధుభిః
ఆర్యః సర్వసమశ్చైవ
సదైకప్రియదర్శనః

శ్లోకం -17

స చ సర్వగుణోపేతః

కౌసల్యానందవర్ధనః

సముద్ర ఇవ గాంభీర్యే

ధైర్యేణ హిమవానివ

*** *** *** *** *** *** ***

అర్థం:

శ్లోకం -16

ఎల్లప్పుడూ నదులతో సముద్రుని వలె సజ్జనులతో (రాముడు) సమీపించబడువాడు. అతడు ఉత్తముడు. అందరితో ఒక్కలా నడుచుకొనువాడు. ఎల్లప్పుడూ అందరికీ ఇష్టుడైనవాడు.

శ్లోకం -17

అతడు సకల గుణసంపన్నుడు. తల్లైన కౌసల్య సంతోషాన్ని ఇనుమడింపజేయువాడు. గాంభీర్యంలో సముద్రునిలాంటివాడు. స్థైర్యంలో హిమవంతునిలాంటివాడు.

*** *** *** *** *** *** ***

ప్రతిపదార్థాలు (శ్లోకంలో వచ్చిన క్రమంలో)

శ్లోకం -16

సర్వదా అభిగతః సద్భిః

సముద్ర ఇవ సింధుభిః

ఆర్యః సర్వసమః చ ఏవ

సదా ఏకప్రియదర్శనః

సర్వదా = ఎల్లప్పుడూ

అభిగతః = సమీపించబడువాడు

సద్భిః = సజ్జనులతో

సముద్ర = సముద్రుని

ఇవ = వలె

సింధుభిః = నదులతో

ఆర్యః = ఉత్తముడు

సర్వసమః = అందరితో ఒక్కలా నడుచుకొనువాదు

సదా = ఎల్లప్పుడూ

ఏకప్రియదర్శనః = అందరికీ ఇష్టుడైనవాడు

శ్లోకం -17

సః చ సర్వగుణోపేతః

కౌసల్యా-ఆనందవర్ధనః

సముద్ర ఇవ గాంభీర్యే

ధైర్యేణ హిమవాన్ ఇవ

సః = అతడు

సర్వగుణోపేతః = సకల గుణసంపన్నుడు

కౌసల్యా-ఆనందవర్ధనః = తల్లైన కౌసల్య సంతోషాన్ని ఇనుమడింపజేయువాడు

సముద్ర ఇవ = సముద్రునిలాంటివాడు

గాంభీర్యే = గాంభీర్యంలో

ధైర్యేణ = స్థైర్యంలో

హిమవాన్ ఇవ = హిమవంతునిలాంటివాడు

*** *** *** *** *** *** ***

श्लोकः - 16

सर्वदाभिगतः सद्भिः

समुद्र इव सिन्धुभिः |

आर्यः सर्वसमश्चैव

सदैकप्रियदर्शनः ||

श्लोकः - 17

स च सर्वगुणोपेतः

कौसल्यानन्दवर्धनः |

समुद्र इव गाम्भीर्ये

धैर्येण हिमवानिव ||

*** *** *** *** *** *** ***

Meaning in English

(NOTE: From the slOkaH 8 until slOkaH 20, the virtues of Rama are described by Narada maharshi to Valmeeki maharshi)

श्लोकः - 16

He is always approached by the virtuous as the ocean is by the rivers. He is noble, alike to all and always dear to all.

श्लोकः - 17

He is endowed with all good qualities. He enhances the delight of his mother Kausalya. He compares with the ocean in profundity and with Himavanta (Himalaya) in firmness.

*** *** *** *** *** *** ***

Word to word meaning (In the same order of occurrence in the slOkaH):

श्लोकः - 16

सर्वदा अभिगतः सद्भिः

समुद्र इव सिन्धुभिः

आर्यः सर्वसमः च एव

सदा एकप्रियदर्शनः

सर्वदा = always

अभिगतः = approached

सद्भिः = by virtuous persons

समुद्र = ocean

इव = just like

सिन्धुभिः = by rivers

आर्यः = noble

सर्वसमः = alike to all

सदा = always

एकप्रियदर्शनः = is dear to all

श्लोकः - 17

सः च सर्वगुणोपेतः

कौसल्या-आनन्दवर्धनः |

समुद्रः इव गाम्भीर्ये

धैर्येण हिमवान् इव ||

सः = he

सर्वगुणोपेतः = endowed with all good qualities

कौसल्या-आनन्दवर्धनः = enhances mother Kausalya's delight

समुद्रः इव = like ocean

गाम्भीर्ये = in profundity

धैर्येण = in firmness

हिमवान् इव = like Himavanta

*** *** *** *** *** *** ***

To be continued....స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 18

11, జనవరి 2025, శనివారం

స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 14, 15

క్రిందటి శ్లోకం / Previous slOkaH: స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 13

*** *** *** *** *** *** ***

శ్లోకం -14

రక్షితా స్వస్య ధర్మస్య
స్వజనస్య చ రక్షితా
వేదవేదాంగతత్త్వజ్ఞః
ధనుర్వేదే చ నిష్ఠితః

శ్లోకం -15

సర్వశాస్త్రార్థతత్త్వజ్ఞః

స్మృతిమాన్ ప్రతిభానవాన్

సర్వలోకప్రియః సాధుః

అదీనాత్మా విచక్షణః

*** *** *** *** *** *** ***

అర్థం:

శ్లోకం -14

తనదైన నమ్మకాన్ని (ధర్మాన్ని) పరిరక్షించువాడు, తనవారిని రక్షించువాడు, వేదవేదాంగాల తత్త్వము తెలిసినవాడు, విలువిద్యలో నిష్ణాతుడు.

శ్లోకం -15

సకల శాస్త్రముల తత్త్వమెరిగినవాడు, గొప్ప జ్ఞాపకశక్తి కలిగినవాడు, ప్రతిభావంతుడు, జనులందరికీ ఇష్టుడు, అణకువ గలవాడు, ఉన్నతమైన స్వభావము గలవాడు, వివేకశాలి.

*** *** *** *** *** *** ***

ప్రతిపదార్థాలు (శ్లోకంలో వచ్చిన క్రమంలో)

శ్లోకం -14

రక్షితా స్వస్య ధర్మస్య
స్వ-జనస్య చ రక్షితా
వేద-వేదాంగ-తత్త్వజ్ఞః
ధనుర్వేదే చ నిష్ఠితః

రక్షితా = పరిరక్షించువాడు

స్వస్య = తనదైన

ధర్మస్య = నమ్మకాన్ని (ధర్మాన్ని)

స్వ-జనస్య = తనవారిని

రక్షితా = రక్షించువాడు

వేద-వేదాంగ-తత్త్వజ్ఞః = వేదవేదాంగాల తత్త్వము తెలిసినవాడు

ధనుర్వేదే = విలువిద్యలో

నిష్ఠితః = నిష్ణాతుడు

శ్లోకం -15

సర్వ-శాస్త్రార్థ-తత్త్వజ్ఞః

స్మృతిమాన్ ప్రతిభానవాన్

సర్వ-లోకప్రి-యః సాధుః

అదీనాత్మా విచక్షణః

సర్వ-శాస్త్రార్థ-తత్త్వజ్ఞః = సకల శాస్త్రముల తత్త్వమెరిగినవాడు

స్మృతిమాన్ = గొప్ప జ్ఞాపకశక్తి కలిగినవాడు

ప్రతిభానవాన్ = ప్రతిభావంతుడు

సర్వ-లోక-ప్రియః = జనులందరికీ ఇష్టుడు

సాధుః = అణకువ గలవాడు

అదీనాత్మా = ఉన్నతమైన స్వభావము గలవాడు (దీనత్వానికి లోబడనివాడు)

విచక్షణః = వివేకశాలి

*** *** *** *** *** *** ***

श्लोकः - 14

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य

स्वजनस्य च रक्षिता |

वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः

धनुर्वेदे च निष्ठितः ||

श्लोकः - 15

सार्वशास्त्रार्थतत्त्वज्ञः

स्मृतिमान् प्रतिभानवान् |

सर्वलोकप्रियः साधुः

अदीनात्मा विचक्षणः ||

*** *** *** *** *** *** ***

Meaning in English

NOTE: From the slOkaH 8 until slOkaH 20, the virtues of Rama are described by Narada maharshi to Valmeeki maharshi)

श्लोकः - 14

He is the protector of his own faith. He protects his own people. He knows the essence of Vedas & Vedaangaas. He is skilled in archery.

श्लोकः - 15

He knows the meaning of all scriptures. He has sharp memmory. He is intelligent. He is liked by all people. He is obedient, undepressed in sprit, and wise.

*** *** *** *** *** *** ***

Word to word meaning (In the same order of occurrence in the slOkaH):

श्लोकः - 14

रक्षिता स्वस्य धर्मस्य

स्व-जनस्य च रक्षिता |

वेद-वेदाङ्ग-तत्त्वज्ञः

धनुर्वेदे च निष्ठितः ||

रक्षिता = protector

स्वस्य = of own

धर्मस्य = of faith

स्वजनस्य = of own people

रक्षिता = protector

वेद-वेदाङ्ग-तत्त्वज्ञः = who knows the essence of Vedas & Vedaangaas

धनुर्वेदे = in archery

निष्ठितः = one who is skilled

श्लोकः - 15

सार्व-शास्त्रार्थ-तत्त्वज्ञः

स्मृतिमान् प्रतिभानवान् |

सर्व-लोक-प्रियः साधुः

अदीनात्मा विचक्षणः ||

सार्व-शास्त्रार्थ-तत्त्वज्ञः = who knows the meaning of all scriptures

स्मृतिमान् = who has sharp memory

प्रतिभानवान् = intelligent

सर्व-लोक-प्रियः = who is liked by all people

साधुः = obedient

अदीनात्मा = undepressed in spirit

विचक्षणः = wise

*** *** *** *** *** *** ***

To be continued....స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 16, 17, 18

5, జనవరి 2025, ఆదివారం

స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 13

క్రిందటి శ్లోకం / Previous slOkaH: స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 12

*** *** *** *** *** *** ***

శ్లోకం -13

ప్రజాపతిసమః శ్రీమాన్
ధాతా రిపునిషూదనః
రక్షితా జీవలోకస్య
ధర్మస్య పరిరక్షితా

*** *** *** *** *** *** ***

అర్థం:

బ్రహ్మతో సమానమైనవాడు, శ్రీమంతుడు (విష్ణువుతో సమానమైనవాడు), సృష్టిని పరిరక్షించువాడు, శత్రువులను సంహరించువాడు, జీవులతో నిండి వున్న, ప్రపంచాన్ని రక్షించువాడు, ధర్మాన్ని పరిరక్షించువాడు.

*** *** *** *** *** *** ***

ప్రతిపదార్థాలు (శ్లోకంలో వచ్చిన క్రమంలో)

ప్రజాపతిసమః శ్రీమాన్
ధాతా రిపునిషూదనః
రక్షితా జీవలోకస్య
ధర్మస్య పరిరక్షితా

ప్రజాపతిసమః = బ్రహ్మతో సమానమైనవాడు

శ్రీమాన్ = శ్రీమంతుడు (విష్ణువుతో సమానమైనవాడు)

ధాతా = సృష్టిని పరిరక్షించువాడు

రిపునిషూదనః = శత్రువులను సంహరించువాడు

రక్షితా = రక్షించువాడు

జీవలోకస్య = జీవులతో నిండివున్న ప్రపంచాన్ని

ధర్మస్య = ధర్మాన్ని

పరిరక్షితా = పరిరక్షించువాడు

*** *** *** *** *** *** ***

श्लोकः - 13

प्रजापतिसमः श्रीमान् ।
धाता रिपुनिषूदनः ।
रक्षिता जीवलोकस्य ।
धर्मस्य परिरक्षिता ॥

*** *** *** *** *** *** ***

Meaning in English

NOTE: From the slOkaH 8 until slOkaH 20, the virtues of Rama are described by Narada maharshi to Valmeeki maharshi)

He is like the creator Brahma. He is wealthy (like Vishnu). He is the supporter of creation. He slays enemies. He is the protector of living beings. He is the staunch defender of justice.

*** *** *** *** *** *** ***

Word to word meaning (In the same order of occurrence in the slOkaH):

प्रजापतिसमः श्रीमान्
धाता रिपुनिषूदनः
रक्षिता जीवलोकस्य
धर्मस्य परिरक्षिता

प्रजापतिसमः = Like the creator Brahma

श्रीमान् = wealthy
धाता = supporter of creation

रिपुनिषूदनः = who slays enemies
रक्षिता = protector

जीवलोकस्य = of living beings
धर्मस्य = of justice

परिरक्षिता = staunch defender

*** *** *** *** *** *** ***

To be continued....స్మర వారం వారం ...సంక్షేపరామాయణం - 14