ఆశ్వీయుజ బహుళ తదియ - అట్లతద్ది.
ఆడే-పాడే ముగ్గురాడపిల్లలున్న మా ఇంట్లో అట్లతద్ది అంటే ఓ వారం ముందు నుంచే మహా హడావిడి.
మరి అట్లతద్దంటే మాటలా? అదసలే అచ్చమైన ఆడపిల్లల పండగ.
ఎన్ని కావాలి? ఎన్ని సమకూర్చుకోవాలి?
చెయ్యి పండడానికి గోరింటాకు కావాలా?!
మరి ఆ గోరింటాకు బాగా పండాలంటే అందులో వేసి రుబ్బడానికి కవిరి కావాలా?!
తెల్లవారుఝామునే లేచి కందిపచ్చడి అన్నం తినగానే నోరు పండడానికి తమలపాకులు ఉండాలా?!
గోరింటాకుతో పండిన చేతులూ, తాంబూలంతో పండిన నాలుకా చూసుకుని, చూపించి మురిసి పోవడానికి మనతో పాటే పొద్దున్నే లేచే అమ్మాయిలో ఇద్దరో, ముగ్గురో కావాలా?!
తెల్లపువ్వుల దీపంలా వెలుగుతున్న వెన్నెల్లో - ఒప్పులకుప్ప తిరగడానికి ఒక్కళ్ళూ, చెమ్మచెక్క ఆడడానికో ముగ్గురూ, నేలా-బండా అంటూ చిందులెయ్యడానికో ఆరుగురూ - ఇలా అంకె మీద అంకె పెంచుకుంటూ పోగుచేసుకోవాల్సిన నేస్తులో పదిమందైనా కావాలా?!
వీళ్లందరినీ లేపి తెల్లని వెన్నెల తెల్లారి వేకువయ్యేలోగా కనీసం తలో ఆట ఒక్కోసారైనా ఆడాలా?!
ఆ తర్వాత రోజంతా ఊగడానికి ఉయ్యాల - నాన్న వేసివ్వాలంటే - దానికో పెద్ద చేంతాడు, ఆ ఉయ్యాల వేసుకోవడానికి అనువైన దూలం వెతుక్కోవాలా?!
వీటన్నిటినీ మించి అట్లతద్ది రోజే పప్పి పుట్టినరోజు కూడా.
అందుకే మా ఇంట్లో అట్లతద్ది తెగ సందడిగా జరిగేది.
నాన్న అట్లతద్ది ముందు రోజు తమలపాకులు తెప్పించేవారు. అప్పటికి అద్దెకున్న ఇంటిని బట్టి ఇంటి వరండా లోనో, ఇంటి పక్కనున్న పాక లోనో ఓ చిన్న ఉయ్యాల వేయించేవారు.
సరే! ఇక గోరింటాకు సంగతి!
నాలుగేళ్ళకో బదిలీ, నచ్చిన చోట మజిలీ అనుకుంటూ - మా నాన్న ఉద్యోగం మమ్మల్ని తీసుకెళ్ళిన - నాలుగు (గుంటూరు, పశ్చిమ గోదావరి, తూర్పు గోదావరి, ప్రకాశం) జిల్లాల్లో - ఏ ఊళ్ళో ఉంటే ఆ ఊళ్ళో ఎవరింట్లో గోరింటాకు చెట్లున్నాయో కనుక్కుని ముందుగానే ఫలానా రోజొచ్చి కోసుకుంటామని, ముగ్గురం ఉన్నాం కదా - మూడ్రెళ్ళారు చేతులకి పెట్టుకోవడానికి బోల్డు గోరింటాకు కావాలని - అనగానే - నాతో ఓ పాట పాడించుకుని - బదులుగా చెట్టెడు గోరింటాకు మాకే అట్టే పెడతామని మాట ఇచ్చేసేవాళ్ళు.
అట్లతద్దికి ముందు రోజు వెళ్ళి - పాట ఇచ్చి, పుచ్చుకున్న మాట ప్రకారంగా - చెట్టుకున్న చిగురాకు, దాని కిందున్న మారాకు, అటు పైనున్న అంతగా ముదరని ఆకు - రెమ్మ రెమ్మకున్న ఆకులన్నిటినీ - "ఎవరు నేర్పేరమ్మ ఈ కొమ్మకు, ఇంత చిగురెయ్యమని రెమ్మెరెమ్మకూ" అని భావకవి వరసలో పాడుకుంటూ - నలగకుండా దూసి తెచ్చుకునేదాన్ని. దూసిన ఆకు కదా - చిన్నచిన్న ఈనెలూ, రెబ్బలూ ఉండేవి. వాటినలాగే ఉంచేస్తే రుబ్బిన గోరింటాకు మెత్తగా ఉండకుండా పీచుపీచుగా తయారయ్యేది. సరిగ్గా పండేది కాదు. అందుకని అవన్నీ తీసేసి శుభ్రం చేసి రుబ్బడానికి సిద్ధంగా ఉంచేదాన్ని.
అమ్మ అప్పుడే దాన్ని రుబ్బేస్తానంటే ఒప్పుకునేదాన్ని కాదు. రుబ్బిన తర్వాత ఎక్కువసేపు పెట్టుకోకుండా ఉంటే గోరింటాకు అంత బాగా పండదని నా నమ్మకం. అప్పుడే కాదు ఇప్పుడు కూడా అంతే!
ఆ రోజు రాత్రి భోజనాలు అన్నీ అయ్యాక - అప్పుడు మాత్రమే అమ్మ గోరింటాకు రుబ్బాలి. అలా రుబ్బేటప్పుడు అందులో కవిరి వెయ్యాలి. నోరు పండడానికి తాంబూలంలో వేసే కవిరి గోరింటాకులో వేస్తే బాగా పండుతుందట. రుబ్బేటప్పుడు ఓ చుక్క నీళ్ళు ఎక్కువ కాకూడదు, ఓ చుక్క తక్కువ కాకూడదు. రుబ్బిన గోరింటాకు ముద్ద అప్పుడే చిలికిన మజ్జిగ లోంచి తీసిన వెచవెచ్చటి వెన్నముద్దలా ఉండాలి. రోలుంటే మిక్సీలో రుబ్బకూడదు. ఇన్ని రకాల సిద్ధాంతాలు, నిబంధనలు, సూత్రాలు ఉండేవి గోరింటాకు రుబ్బడానికి.
మా అమ్మకేమో - ఓ పక్క రోట్లో ఒకే స్వరం మీద పదేపదే పలుకుతున్న పాటలా తిరుగుతున్న పొత్రం రొదా, దానికి నేపథ్యసంగీతంలా ఇంకో పక్క "ఇంకా నలగలేదు, ఇలా కాదు, ఇంకా మెత్తగా రావాలి, ఇలా అయితే నేను పెట్టుకోను" అంటూ ఆరోహణ-అవరోహణలతో నేను పెడుతున్న ఆరున్నొక్కరాగపు సొదా - రెండు చెవుల్లో విడివిడిగానూ, కలివిడిగానూ వినిపిస్తున్నా - ఆవిడ - అలవాటైన సంగీతమే కదా అని - అవేమీ పట్టించుకోకుండా - గోరింటాకు రుబ్బు-వ్రతాన్ని పూర్తి చేసి, ఆ రోటిని కడగ్గా వచ్చిన గోరింటాకు నీళ్ళని ఇంకో చిన్నగిన్నెలోకి తీసిపెట్టి - వంటింట్లోకి వెళ్ళి - మళ్ళీ వేడివేడిగా అన్నం వండేది. మరి తెల్లవారుఝామున చద్దన్నాలు తినాలి కదా!
అప్పుడు కూర్చుని - అమ్మ రుబ్బిన వెన్నముద్దలాంటి గోరింటాకు ముద్దని అటూఇటూ పాకకుండా జాగ్రత్తగా అద్దుకుంటూ, మధ్యమధ్యలో ఆ గోరింటాకు నీళ్లతోనే తడుపుకుంటూ - అరచేతిలో ౘందమామ, చుక్కలూ - చేతివేళ్ళకి రెండో కణుపు దాకా పొడుగాటి టోపీలు, వాటి కింద ఆశ్చర్యార్థకపు తోకల్లా ఇంకాసిని చుక్కలూ - పెట్టుకునే దాన్ని.
ఈలోగా పక్కనే కుట్టి దానికి తోచినట్లు ఎడమ చేతికి ఓ పెద్ద ౘందమామ, దాని చుట్టూ పెద్దపెద్ద చుక్కలూ పెట్టేసుకుని, కుడి చేతి నిండా గోరింటాకు పులిమేసుకునేది.
పప్పి మాత్రం నేను నా ఎడమ చేతికి పెట్టుకునే దాకా ఆగి దాని రెండు చేతులకీ నన్నే పెట్టమనేది. నేను అటు వంగి, ఇటు వంగి ఆపసోపాలు పడి మొత్తానికి ఒక చేత్తోనే పప్పి చేతులకి గోరింటాకు పెట్టేదాన్ని. మధ్యమధ్యలో నేను సరిగ్గా పెట్టట్లేదని దానికి అనుమానం వచ్చినప్పుడల్లా "నువ్వు సరిగ్గా పెట్టట్లేదు, ఇలా అయితే కడుక్కొచ్చేస్తాను" అని బెదిరిస్తూ ఉండేది. వెంటనే సర్దుకుని - బొమ్మని చెక్కుతున్నంత శ్రద్ధగా - దానికి గోరింటాకు పెట్టేదాన్ని. మరి దాని పుట్టినరోజు కదా!
అదవుతూనే - నా రెండు పాదాలకీ పారాణి కూడా పెట్టుకుని - చేతులూ, పాదాలూ - కొంచెం ఆరేదాకా కూర్చుని - ఇక అవి ఊడవు, రాలవు అని నమ్మకం కుదిరాక - అప్పుడు పడుకునేదాన్ని.
తెల్లవారుఝామున లేస్తూనే చేతులకి, పాదాలకి ఎండిపోయిన గోరింటాకుని నలిచేసి - మళ్ళీ నీళ్ళు తగిలితే రంగు తగ్గిపోతుందని బెంగ - వెంటనే కొబ్బరినూనె రాసేసుకునేదాన్ని. నాతో పాటే పప్పి, కుట్టి కూడా నూనె రాసుకుని - మేము ముగ్గురం మెరుస్తున్న చేతులని అమ్మకి చూపించగానే - సిందూరం రంగులో పండాయి - అని మురిసిపోయేది అమ్మ.
వేకువలో పూసిన ఆ సిందూరం రంగు కాస్తా పొద్దెక్కే కొద్దీ కుంకుమ వన్నెకి తిరిగేది.
పూసుకున్న గోరింటాకు చూసుకునే సంబరం పూర్తవుతూనే - ముందటి రాత్రి అమ్మ వండి పెట్టిన అన్నంలో కందిపచ్చడి కలుపుకుని తినేస్తూ - మేం తింటూ ఉండగానే వచ్చేసి ఇంటి ముందు తచ్చాడుతున్న ఇంటి ఓనర్ తాతగారి మనవరాలు రాధ, హిందీ టీచరుగారి అమ్మాయి విజయలక్ష్మీ ఆండాళ్లని చూడగానే - ఇంకా గబగబా తినేసి - అప్పటికే నాన్న సున్నం రాసి, చెక్కపొడి, కవిరి వేసి చుట్టి ఉంచిన తమలపాకుల తాంబూలాన్ని వేసుకుని - ఎవరి నాలుక ఎక్కువ పండిందో చూసుకుంటూ - బయటికి వచ్చి చూసేటప్పటికి ఎలా ఉండేదంటే...
వెన్నెల పూసుకుని వెల్లదైన మిన్ను
మిన్ను మీద అక్కడక్కడా దూదికుప్పల్లా ఉన్న మబ్బులు
మిన్ను మధ్యలో మెఱుగు పెట్టిన వెండిపళ్ళెంలా మెరుస్తూ చంద్రుడు -
మిన్ను జార్చిన జలతారు పరదాలా చుట్టుముట్టిన వెన్నెల...
ఎటు చూసినా వెల్లువై కమ్మిన చల్లని తెల్లదనం...
ఆ వెల్లదనంలో ఇళ్ళ పెరళ్ళలో పూసిన తెలతెల్లటి పూలన్నీ తళుకు తారలయ్యేవి.
అది చూస్తూనే పిల్లలమందరం వెన్నెలపులుగులయ్యేవాళ్ళం.
మా ఇంటి ముందున్న ఎఱ్ఱటి మట్టిరోడ్డు కూడా తెల్లబడి వెన్నెల ఏఱయ్యేది.
అప్పుడు - ఆ క్షణంలో -
కమ్మిన తెలుపువెలుగులో
కనిపించని రెక్కలేవో ఒంటికి మొలిచేవి.
పట్టరాని నవ్వేదో పొంగిపొర్లి పోయేది.
పట్టలేని సంబరంతో ఒళ్ళు మబ్బుపింజె అయేది.
చల్లగా తగులుతున్న గాలికి తేలేది, తూగేది.
అలా ... అలా... ఆ గాలి అలల్లో -
తేలుతూ, తూగుతూ - నవ్వుతూ తుళ్ళుతూ -
ఆడుకున్న ఆటలు వెన్నెల ఆటలు...
పాడుకున్న పాటలు వేకువ పాటలు...
ఆటలు ఆడుతూ ఉండగానే వెన్నెల వెల్ల జారి వేకువయ్యేది. మిగిలిన రోజంతా ఉయ్యాల-డోలలో తూగేది.
సాయంకాలానికి అమ్మ పెట్టే అట్ల దొంతర ఒకదానిమీదొకటిగా బోల్డన్ని ౘందమామలు పేర్చినట్లుగా ఉండేది.
అన్నట్టు - నా ఉపోషం సంగతి చెప్పకుండా అట్లతద్ది కబుర్లు ముగిస్తే ఎలా?
అప్పుడెప్పుడో - చిన్నప్పుడు - గణపవరంలో ఉన్నప్పుడు - ఓ సారి మా అమ్మ, అన్నపూర్ణమ్మ గారు అట్లతద్దికి "ఉపోషం ఉంటాం" అంటూ మాట్లాడుకుంటూ ఉంటే నాకు ఆ "ఉపోషం" అన్న మాట భలే తమాషాగా అనిపించి తెగ నచ్చేసింది.
వెంటనే నేను కూడా ఉపోషం ఉంటానన్నాను.
నాకు ఏడుపొస్తే అది ఆకలేసి వచ్చిందని నాకన్నా ముందుగా కనిపెట్టేసి నాకు కంచంలో అన్నం పెట్టేసే మా అమ్మ నేను ఉపోషం ఉంటాననగానే - "నువ్వుండలేవు లల్లీ! ఒద్దు" అనగానే బోల్డు ఉక్రోషం తెచ్చేసుకుని "నేనివాళ ఉపోషం ఉండాల్సిందే!" అని చెప్పేశా.
అది వినగానే మా అమ్మ "సరే ఉండు కానీ మధ్యాహ్నం దాకా ఉండు చాలు. నువ్వసలే ఆకలికి తట్టుకోలేవు." అంది.
మా అమ్మ అన్ని హింట్లు నాకిస్తున్నా - నాకప్పటికీ ఉపోషం (ఉపవాసం) అంటే సాయంత్రం దాకా ఏమీ తినకుండా ఉంటే ఎంత కష్టమో అన్న పాయింటు అర్థం కావట్లేదు.
"మరి నువ్వో?" అనగానే "నేను సాయంత్రం దాకా ఉంటాను. నువ్వూ నాలా అంతసేపు ఉండక్కర్లేదు. పెద్దవాళ్ళు చెప్పినట్లు చెయ్యాలి కానీ చేసినట్లు కాదు. " అని ఎప్పుడూ చెప్పే పాఠమే చెప్పింది అమ్మ.
నాకది వింటూనే - ఉపోషంలో ఏదో రహస్యం ఉంది. అదేంటో నాకు వీళ్ళెవ్వరూ చెప్పట్లేదు అందుకని నేనూ ఉపోషం ఉంటేనే కానీ నాకు తెలిసేలా లేదు - అనేసుకుని పట్టుపట్టి ఉపోషం వున్నాను.
కొంచెం ఎండెక్కే కొద్దీ బయట ఎండతో పాటు లోపల ఆకలి కూడా మండడం మొదలుపెట్టింది. ఆరారగా తింటున్న అరటిపళ్ళు అంతగా ఆనుతున్నట్టు లేవు. ఇక మా అమ్మని అరగంటకోసారి "ఉపోషం ఎప్పుడు అయిపోతుంది. సాయంత్రం తొందరగా అన్నం తినెయ్యొచ్చా?" అని అడగడం మొదలుపెట్టాను.
మా అమ్మేమో - అసలే ఉపోషం ఉందేమో - ఆ నీరసంతో నన్ను విసుక్కుని "చెప్తే విన్నావా? చంద్రుడొచ్చేదాకా ఉండాల్సిందే!?" అంది.
మేము అద్దెకున్న కరణం గారు, అన్నపూర్ణమ్మగార్ల రెండో అబ్బాయి పేరు చంద్రుడు. ఏ చిలకలూరిపేటో వెళ్ళుంటాడు, వస్తే కనిపిస్తాడు కదా అని నేనెప్పుడూ ఎక్కి కూర్చునే గోడెక్కి రోడ్డు కేసి చూస్తూ కూర్చున్నాను.
కాళ్ళూపుకుంటూ, పాటలు పాడుకుంటూ, అటూ ఇటూ చూసుకుంటూ ఓ గంట కూర్చున్నానేమో అలా. దూరంగా నడుచుకుంటూ చంద్రుడు వస్తూ కనిపించాడు. హమ్మయ్య!
నేను గబగబా గోడ మీంచి దిగి - పరిగెత్తుకుంటూ లోపల అన్నపూర్ణమ్మగారి వంటింటి పక్కనే ఉన్న రోట్లో సాయంత్రం కాల్చబోయే అట్లలోకి కొబ్బరికాయ-చింతకాయ పచ్చడి రుబ్బుతున్న అమ్మ దగ్గరికి వెళ్ళి "అమ్మా! నా ఉపోషం అయిపోయింది. చంద్రుడొచ్చేశాడు...చంద్రుడొచ్చేశాడు" అని గెంతుతూ ఉంటే పచ్చడి చేయడం ఆపేసి అమ్మ, అమ్మ పక్కనే ఉన్న అన్నపూర్ణమ్మగారు - అప్పుడే ఇంట్లోకి వచ్చిన చంద్రుణ్ణి చూసి - పకపకా నవ్వడం మొదలు పెట్టారు.
(ఈ ఉపోషం కథ రెండేళ్ళ క్రితం 2018 BC లో గణపవరంలో అన్నపూర్ణమ్మ గారిని చూడడానికి అమ్మతో వెళ్ళినప్పుడు - వాళ్ళింట్లో పిల్లల్లో పిల్లలా పెరిగిన నా చిన్నతనాన్ని గుర్తు చేసుకుంటూ ఆవిడ చెప్పిన ముచ్చట.)
ఆ నవ్వుల పువ్వులు ఇప్పటికీ నా మీద నేనే రువ్వుకుని నవ్వుకుంటూ వుంటాను.
ఆనాటి అట్లతద్ది...
మెరుగు వెన్నెల ఆట
మదిని మ్రోగిన వేకువ పాట
ఈనాటికది -
మరుగైన వెన్నెల ఆట
మదిని కాగు వేకువ పాట
(కిందున్న జ్ఞాపకాలు ...
నిరుడు పూసిన గోరింటాకు పూతలవి ...
గతకాలపు గోరింట గరువపువి ...)
