తా(నా) సంబరాల తాజా(-2)కబుర్లు - తొలినాటి whole మొత్తం టోకు talks - ఆరంభంతో అంతం

ముందటి కబుర్లు ఈ లింక్ మీద క్లిక్ చేసి చదివేసుకోండి : తా(నా) సంబరాల తాజా(-2)కబుర్లు - తొలినాటి whole మొత్తం టోకు talks - Penultimate ముచ్చట్లు

దాసరి గారి పాట వరసలో... 

దొరకక... దొరకక...  దొరకక దొరకక... దొరికిన ఛాన్సు 

దొరికీ దొరకక దొరకని ఛాన్సు 

ఒకే ఒక్క ఛాన్సు

తిరిగిరాని ఛాన్సు

... అంటూ 

పాడేసుకుంటూ రాసేయడం మొదలు పెట్టా... 

నా తానా వరసలో చివరాఖరి కబురు ... 

అంతంలో ఆరంభం రాస్తూ... 

ఆరంభంతో అంతం చేస్తూ...  

తానా వారి విందు అయింది. ఇక సాహితీ ఉపన్యాసాల వీనుల విందు కోసమని TANA Program Guide లో సాహితీ సదస్సులు 132వ నంబర్ గదిలో జరుగుతాయని రాసుంది కదా - ఆ గదిని వెతుక్కుంటూ వెళ్ళాను.

ఆ వెళ్లే దారిలో ఒక పక్కగా వేసి వున్న ఒక సోఫా మీద - అమ్మా, నాన్న, ఓ పధ్నాలుగేళ్ల తెలుగమ్మాయి - కనిపించారు. అందులో పెద్ద విశేషమేమీ లేదు కానీ - ఆ పక్కనుంచి వెళ్తున్న ఓ అమెరికన్ పెద్దాయన ఆగి మరీ "What a pretty outfit!" అని ఆ అమ్మాయి వేసుకున్న గులాబీ రంగు పరికిణీ-జాకెట్టుని మెచ్చుకుంటూ ఉంటే ఆ గులాబి-బాల Thanks చెప్తూ సిగ్గు పడడం మనోహరంగా అనిపించింది. ఆ అమ్మాయిని, తన కుటుంబాన్ని చూస్తే అమెరికాకి రావడం మొదటి సారేమో అనుకున్నాను. తానా కోసం ఇండియా నుంచి కూడా వచ్చారెవరో - ఎవరి చుట్టాలో అని కూడా అనుకున్నాను.

ఆ అమ్మాయి కళ్ళలో మెరుపుని చూస్తూ, ఆ మెరిపించిన అమెరికన్ పెద్దాయన మంచితనానికి మురుస్తూ, ఆ మురిపెపు చిరునవ్వుని మోసుకుంటూ ఒకటింపావు కల్లా 132-ప్రవేశం చేశా. 

వేదిక మీద ఓ బల్ల, ఓ నాలుగో ఐదో కుర్చీలు. వేదిక ముందు వచ్చిన వాళ్ళు కూర్చోవడానికి ఓ ప్ఫదో-ప్ఫన్నెండో వరసల కుర్చీలు. ఆ కుర్చీల వరసలో చివర వరసలో కూర్చుని కబుర్లు చెప్పుకుంటున్న ఓ నలుగురు. అంతే! ఇంకెవరూ లేరు. 

ఆ మాట్లాడుకుంటున్న నలుగురి మాటల వల్ల నాకర్ధమయ్యిందేంటంటే వాళ్ళలో ఇద్దరు తానాకి ఆహ్వానితులు - సామల రమేష్ బాబు గారు, స.వెం. రమేష్ గారు. ఒక్క నిముషం భలే మొహమాటంగా అనిపించింది. వాళ్ళు తానాకే కాదు మా ఊరి కొచ్చిన అపురూప అతిథులు. నా అంతట నేను వెళ్లి తానా లిటరరీ కమిటీ వలంటీర్ని అని పరిచయం చేసుకోవడానికి మనసొప్పలేదు. ఎందుకూ అంటే చెప్పలేను కానీ అలా ఉట్టి చేతులతో వెళ్లాలని అనిపించలేదు. వెంటనే బయటికి వెళ్లి ఓ పది మంచినీళ్ల బాటిల్స్ పట్టుకుని లోపలికి వచ్చి ఓ అరడజను వేదిక మీదనున్న బల్ల మీద పెట్టి, మిగిలిన నాలుగూ పట్టుకుని స.వెం. రమేష్ గారి దగ్గరికి వెళ్లి నన్ను నేను పరిచయం చేసుకుని ఓ మంచినీళ్ల బాటిల్ ఆయన చేతికి అందించాను. నేను ఆయన రాసిన ప్రళయ కావేరి కథల గురించి విని వున్నాను కానీ చదవలేదు. అందుకని అసలేం మాట్లాడాలో తోచక ఆలోచిస్తూ అక్కడే నించుని వున్నాను. 

ఇంతలో అంతకు ముందు నేను బయట చూసిన గులాబీ-బాల మాతా-పిత-సమేతగా లోపలికొచ్చింది. అప్పుడు తెలిసింది ఆ అమ్మాయి కొంగునాడు తెలుగులో కథలు రాసే సంజనా పద్మం అని. అది తెలియగానే ఎంత ముచ్చటగా అనిపించిందో... తెలుగులో పట్టుమని పది కబుర్లు రాయాలంటే తెగ కష్టపడిపోతాను నేను, ఇంత చిన్నపిల్ల అంత గొప్ప కథలు భలే రాస్తోంది కదా అని! సంజనా పద్మంతోనూ, వాళ్ళమ్మగారు కవితతోనూ మాట్లాడుతూ ఉన్నాను. ఆ మాటల మధ్యలో కవితగారు TANA souvenir లో సంజనా పద్మం కథ కూడా ఉందని. తప్పక చదువుతానని చెప్పగానే ఆ పాప భలే మురిసిపోయింది - చదివి ఎలా ఉందో చెప్పమంటూ. 

ఇంతలో ఒక పెద్దాయన ఎవరో వస్తూనే - నేను పలకరించి, మంచినీళ్ల సీసా అందిస్తూ, పరిచయం చేసుకున్నానో లేదో విసుక్కున్నారు - ఏంటమ్మా! ఎవరూ లేరేంటి ఇక్కడ? ఈ నీళ్లు మేం తెచ్చుకోలేమా? - అంటూ. తర్వాత తెలిసింది ఆయన అవధానం చేయడానికి వచ్చిన నరాల రామారెడ్డి గారని. తెలుగు మాష్టారి మొట్టికాయలు ఎప్పుడూ బొప్పి కట్టవు, గట్టి మేలే చేస్తాయి అనేసుకుని, ఆయన విసుగుకి నవ్వేసుకుని - మా వాళ్ళు వస్తున్నారండి, కూర్చోండి - అని ఆయనకి చెప్పి ఇవతలికి వచ్చేసి నేనొక కుర్చీ చూసుకుని కూర్చున్నాను. 

ఇంతలో మా లిటరరీ కమిటీ నుంచి సుధాకర్ బోల్డన్ని మంచినీళ్ల బాటిల్స్ మోసుకుంటూ తెచ్చి వేదిక దగ్గరగా పెట్టారు. మిగిలిన కమిటీ మెంబర్లు పసుపులేటి రవిగారు, అమృతరెడ్డిగారు, వారితో పాటు యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ గారు, వాసిరెడ్డి నవీన్ గారు వీళ్ళందరూ వచ్చేశారు. ఈ తెలుగు ప్రముఖుల రాకతో ఒక్క సారిగా వెలుగొచ్చేసింది మా 132 కి.  అందరూ కలిసి హడావిడి చేస్తూ "ఎల్లలు లేని తెలుగు" బానర్ కట్టించారు వేదిక మీద. 

నేననప్పటికే ఓ కుర్చీలో కూర్చుని వున్నాను కదా - నా వెనక వరసలో "కొత్తపాళీ" నారాయణస్వామి గారు, వారి సతీమణి సావిత్రిగారు కూర్చుని వున్నారు. అప్పటికే ఈమాట రచయితల పరిచయాల్లో నారాయణస్వామిగారి ఫోటో చూసి వున్నాను. సాక్షాత్తూ ఆయనే సతీసమేతంగా కనిపించేటప్పటికి ఇంక ఆగలేక వెనక్కి తిరిగి నన్ను నేను సావిత్రి గారికి, నారాయణస్వామిగారికి పరిచయం చేసుకుని  "నేను మీకు తెలీదు కానీ - మీరు నాకు బాగా తెలుసండి మీ బ్లాగ్ చదివాను" అని చెప్పాను సంబరంగా.

రెండు గంటలకి వక్తలందరూ వేదిక మీద, శ్రోతలందరూ వేదిక ముందు కుర్చీల్లో సర్దుకుని కూర్చున్న తర్వాత యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ గారు సభ ప్రారంభించారు. 

ముందుగా స.వెం. రమేష్ గారు మాట్లాడారు. ఆయన మాట్లాడే ముందు మార్టూరి వసంత్ నాయుడు గారు (ఈయన సంజనా పద్మం వాళ్ళ నాన్నగారు) కూడా ఒకటి రెండు విషయాలు చెప్పారు తెలుగువాణి ట్రస్ట్ గురించి. ఆ ప్రసంగ విశేషాలు ఇవీ... 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------
స.వెం. రమేష్ గారు:

తమిళనాడులో 42 శాతం మంది తెలుగు మాట్లాడే వాళ్ళున్నారు. వాళ్లకి నోరుంది కానీ కళ్ళు లేవు. అంటే మాట్లాడగలరు, కానీ అక్షరం తెలీదు. ఇంట్లో అందరూ తెలుగే మాట్లాడతారు. మేము తెలుగువాణి ట్రస్ట్ ద్వారా పల్లెపల్లెకీ తిరిగి తెలుగు నేర్పడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాము. ఇక్కడ తెలుగు నేర్పేవారికి తమిళం, తెలుగు రెండు భాషలూ తెలియాలి. తమిళం లిపి తెలిసినవారికి కొత్త లిపి నేర్పడం చాలా కష్టం. 

తెలుగు, తమిళం తెలిసిన 18-20సంవత్సరాల వయసున్న అబ్బాయిలు తెలుగు నేర్పుతూ వుంటారు. కానీ వాళ్ళని స్థానిక తమిళులు చాలా ఇబ్బందులకి గురిచేస్తుంటారు. ఆ పిల్లల మీద రకరకాల కేసులు పెట్టిస్తారు, కొడతారు, రాళ్లు విసురుతారు. 

మేమేమీ ఉద్యమాలు చెయ్యట్లేదు. సమానహక్కులు అడగట్లేదు. బళ్ళో తెలుగు చెప్పమని అనట్లేదు. తీరిక వేళల్లో నేర్పుకుంటామని, నేర్చుకుంటామని మాత్రమే అంటున్నా చాలా వ్యతిరేకత ఎదురవుతోంది. 

ఎప్పుడైనా బుస కొట్టడం తప్పు కాదు, కరవడం తప్పు కానీ. 

[లలిత ఉవాచ: స. వెం. రమేష్ గారి ఈ మాట వినగానే నాకు మా నాన్నమ్మ దగ్గర విన్న పాము - బుస్ కథ గుర్తొచ్చింది.]

తెలుగు వాళ్లలో చాలా పట్టనితనం వుంది. వారిలో మిగిలిన ఒకే ఒక బుస యార్లగడ్డ. తమిళనాడులో తెలుగువారిని చాలా కించపరుస్తారు. జల్లికట్టుని ఆంధ్రా గొల్టీలే  నడిపించారంటారు. కమల్ హాసన్ తమిళ పత్రికల్లో తెలుగు "బాహుబలి"ని దుమ్మెత్తి పోస్తున్నారు. మీరేమో ఇక్కడ తానాలో తమిళుల తిరుక్కురళ్, ఆండాళ్ పాశురాలు, రుక్మిణీదేవి అరుండేల్ భరతనాట్యాలు వీటన్నినీ  ప్రదర్శించడానికి వీలు కలిపించారు. 

తమిళనాడులో కులాల వారీగా వరస కట్టి తెలుగువారిని బయటికి పొమ్మంటున్నారు. నిజం చెప్పాలంటే తమిళనాడులోని దేవాలయాలన్నిటినీ తెలుగు వడ్డెరలు కట్టారు. 110 జానపద కళారూపాలున్న తమిళ సంస్కృతిలో 105 కళారూపాలు తెలుగువారివి.  తమిళం తెలుగు సంస్కృతిని మింగేస్తోంది. 

ఉడుముల పేటలో కుమ్మరులు, అరుంధతి కులస్తులు, వడ్డెర, మేదర - అందరూ తెలుగు వాళ్ళే. తమిళులకు చేతివృత్తులు, వ్యవసాయం తెలీదు. బట్టల్లేవు, చెప్పుల్లేవు, కుండల్లేవు. ఉత్పత్తి తెలుగువాళ్ళని చూసి నేర్చుకున్నారు. 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

ఇలా స.వెం. రమేష్ గారి ప్రసంగం చాలా ఆవేదనతో, ఆవేశంగా సాగింది. 

తర్వాత వక్త: గులాబి-బాల సంజనా పద్మం. కొంగునాడు యాసలో అమ్మభాష గురించి తన వయసుకి మించిన  పరిణతితో మాట్లాడింది ఆ అమ్మాయి. ఆ విశేషాలివీ ...

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

కొంగునాడు, చోళనాడు, పాండ్యనాడు, మొరసనాడు, తొండనాడు ప్రాంతాల్లో ప్రతి 20 మందిలో పదిహేను మంది అమ్మభాష మాట్లాడతారు. మేము తమిళనాడులో ఉంటూ చాటుమాటుగా నైనా నేర్చుకుని అమ్మభాషలోనే మాట్లాడాలి అనుకుంటున్నాము. మాట్లాడుతున్నాము. కానీ ఆంధ్రాలో అమ్మభాషని వద్దనుకుంటున్నారు. అది తెలిసి చాలా బాధగా అనిపిస్తుంది. 
-------------------------------------------------------------------------------------------------------

[లలిత ఉవాచ: సంజనా పద్మం "గుజ్జుబొమ్మ ఎద్దుల నాయుడు అనే ఒక ఉద్యమకారుడి గురించి, అతని కూతురు కొండమ్మ గురించి చెప్తూ తమిళులు వాళ్ళిద్దరినీ ఎలా తమవారుగా చెప్పుకుంటారో, ఆ కొండమ్మని ఎలా ఒక కొండదేవతగా మార్చేశారో చెప్తూ మన భాషనే కాదు మన మనుషుల్ని కూడా తమిళనాడు తనవారిగా చెప్పుకుంటోంది అని ఎంతో ఆవేదనతో మాట్లాడింది. అసలు ఆ అమ్మాయి మాట్లాడింది విన్న తర్వాత ఆంధ్రలో తెలుగు నేర్చుకోని వాళ్ళని, తెలుగు రాదు అని చెప్పుకునే వాళ్ళని తలచుకుని తెలుగు ఇక ఎల్లలు దాటితే మాత్రమే వెలుగుతుందేమో అనిపించింది. ఇక మన భవిష్యత్తు తెలుగు నినాదం: ఎల్లలు దాటితేనే తెలుగు - ఎప్పటికైనా వెలుగు.] 

సంజనా పద్మం మాట్లాడిన తర్వాత సురేష్ కొలిచాల గారు మాట్లాడినట్లు గుర్తు. ఆయన లాప్టాప్‌లో రాసుకొచ్చిన తెలుగు భాష గురించిన ప్రసంగ పాఠాన్ని చదివారు. దాని వల్ల అదేదో తరగతి గదిలో పాఠం వింటున్నట్లుగా అనిపించింది - అంతగా ఆ స్టాటిస్టిక్సూ, లెక్కలూ మనసుకెక్కలేదు. ఇప్పుడు ఎంత గుర్తు తెచ్చుకుందామన్నా గుర్తు రావట్లేదు. Loss is mine - literally & figuratively  ప్చ్!

తర్వాతి వక్త: సామల రమేష్‌బాబుగారు. ఈయన తెలుగు భాషోధ్యమ సమాఖ్య అధ్యక్షులు, అమ్మనుడి పత్రిక సంపాదకులు. ఈయన ప్రసంగ విశేషాలు ... 
-------------------------------------------------------------------------------------------------------

ఎన్నోభాషాప్రయుక్త రాష్త్రాల్లో భాషకి మంత్రులున్నారు. మొట్టమొదటి భాషాప్రయుక్త రాష్ట్రంలో తెలుగుకి మాత్రం మంత్రి లేరు. పాలక పక్షం, ప్రతిపక్షం కలిసి తెలుగు భాషని మోసం చేశారు. ఎన్టీఆర్, పీవీ నరసింహారావు మినహాయింపు. 

తెలుగు సంస్కృతి అంటేముగ్గు, పంచె ఇవి మాత్రమే కావు. అవి ఒక భాగం మాత్రమే. 

సంజనా పద్మం చేసేది భాషా రక్షణ. మిగిలిన వాళ్లంతా తెలుగు కోసం పాటుపడుతున్నామనేది వాళ్ల వాళ్ళ సిద్ధాంతాల కోసం, భావవ్యాప్తి కోసం తప్ప తెలుగుని రక్షించడం కోసం కాదు. 

వాడకపోతే ఏదైనా నశించి పోతుంది. "దేశభాషలందు తెలుగు లెస్స, కానీ తెలుగు less అయిపోతోంది" అనే వ్యంగ్యాలు మానేయండి. 

ముగ్గులు వేసి, అర్థం పర్థం లేని పాటలు పాడి, ఆటలు ఆడితే భాషోద్యమం కాదు. భాషని వాడాలి. శాస్త్రీయ, సాంకేతిక రంగాల్లో భాషని చొప్పించాలి. 

తెలుగు భాష లేకపోతే మీరు చూసే టీవీ ఉండదు, సినిమా ఉండదు. తెలుగుని కాపాడడానికి వచ్చినన్ని G. O లు ప్రపంచంలో ఇంకే భాష కోసం రాలేదు. 

తెలుగుని కాపాడడం ముఖ్యంగా రెండు రంగాల్లో జరగాలి. ఒకటి విద్యారంగంలో తెలుగు బోధించండం ద్వారా. రెండోది పరిపాలనా రంగంలో తెలుగుని అమలు చేయడం ద్వారా. అప్పుడే తెలుగు ఎల్లకాలమూ నిలుస్తుంది. ఎల్లెడలా వెలుగుతుంది.  

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

సామల రమేష్‌బాబుగారి ప్రసంగం సుతిమెత్తగా కొట్టినట్లనిపించినా కొంచెం గట్టిగానే తగిలిన చెంపదెబ్బ. నాకు బాగా నచ్చింది. ఆ ఏటు తెలుగు పట్ల మన ఏమరుపాటుకి తగిన చికిత్సే!

ఆయన ప్రసంగం పూర్తయిన తర్వాత సామల రమేష్‌బాబుగారు మా అందరికీ "అమ్మనుడి"  మాసపత్రిక ప్రతులందజేశారు.

ఆ తర్వాత మా సాహిత్యకమిటీ అధ్యక్షులు పసుపులేటి రవిగారు మా కమిటీ మెంబర్ల చేత వేదిక మీదనున్న వారందరికీ TANA మెమెంటోలు ఇప్పించారు. ముందు నన్ను సంజనా పద్మంకి ఇమ్మని చెప్పారు. మళ్ళీ అంతలోనే సంజనా పద్మంకి అరుణా జంపాలగారు ఇస్తారు, మీరు సామల రమేష్‌బాబుగారికి ఇవ్వండి అన్నారు. సరే! ఎవరికి ఇచ్చినా ఎవరు ఇచ్చినా తానా-సొమ్ము :) ఇచ్చిపుచ్చుకోవటాలు ముగిశాయి.

అప్పటికే ఐదయింది. అప్పటికే పంచెకట్టుతో మూర్తీభవించిన తెలుగుదనమా అనిపించేలా మూర్తిదేవి పురస్కారగ్రహీత కొలకలూరి ఇనాక్ గారు, వారితో పాటే తెలుగు పద్య "రసధుని"కి "రజనీగంధాన్ని" అద్దిన మా గుంటూరు తెలుగు మాష్టారు పాపినేని శివశంకర్ గారు వచ్చి వున్నారు. తర్వాతి కార్యక్రమం వారిదే మరి.

వేదిక మీద - ఇద్దరు వక్తలు ఇనాక్ గారు, శివశంకర్ గారు; ఒక సభాధ్యక్షులు ఆలూరి సురేంద్ర కుమార్ గారు - ముత్యం ముగ్గురు.

వేదిక ముందు - ముందు వరసంతా ఖాళీ కుర్చీలు. ఆ తర్వాతి వరసల్లో చెవులు లెక్కేస్తే కొంచెం మర్యాదగా వుంటుందేమో - నావో రెండు, నావి కాక ఇంకో ముప్పై - వెరసి పదహారణాల తెలుగు వినడానికి అంకెలారా పదహారు జతల చెవులు.

కానీ వక్తలైన ఇనాక్ గారు, పాపినేని శివశంకర్ గారు ఈ మాత్రం నిరుత్సాహపడకుండా రెట్టించిన ఉత్సాహంతో వారివారి ప్రసంగాలు చేశారు. కొలకలూరి వారిది "నా సాహితీ యాత్ర" అయితే, పాపినేని వారిది "నా కథాయానం". ఆ రెండు ప్రసంగాలూ కూడా వారిద్దరూ తానా జ్ఞాపికకి ఏవైతే రాశారో అవే వ్యాసాలు అలాగే వేదిక మీద చెప్పారు. వాటిని ఇక్కడ రాసే కన్నా వారి మాటల్లోనే చదవగలిగితే బావుంటుంది అనిపించింది కానీ నాగ్గుర్తున్నంత వరకూ కొన్ని విశేషాలు ఇక్కడ....

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

కొలకలూరి ఇనాక్ గారు:

చిన్నప్పుడు చదువుకునే రోజుల్లో కనిపించిన పుస్తకమల్లా చదివేవాణ్ణి. తర్వాత చందమామ, బాలమిత్రలకు చిన్నచిన్న కథలు పంపేవాణ్ణి. కానీ ఎప్పుడూ వాళ్ళు వేసుకోలేదు. 

నా జీవితంలో చుట్టుపక్కల ఏమైనా నాకు ఇబ్బంది కలిగించేది జరిగినప్పుడు ఏమీ చేయలేక ఏడుపొచ్చేది. అలా అని ఏడవలేను కదా! పైకి నవ్వుతూ కనిపించాలి. అంత బాధని నాలో దాచుకోలేక సతమతమయ్యేవాణ్ణి. ఆ బాధని రాత రూపంలో బయటపెడితే తీరిపోయి తేలికగా అనిపించేది. నా రచన అలా మొదలయింది. 

నా "మునివాహనుడు" కథ చదివి దాశరథి కృష్ణమాచార్యులు ఎంతో మెచ్చుకున్నారు. 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

పాపినేని శివశంకర్ గారు:  

నా బాల్యం నెక్కల్లు అనే గ్రామంలో హరికథలు, బుర్రకథలు వింటూ, బ్రహ్మంగారి నాటకాలు చూస్తూ, పల్లె పైరుల మధ్య హాయిగా సాగింది. హైస్కూల్లో పద్యాల పోటీ పెడితేమొదటి బహుమతి వచ్చింది. అప్పుడు "పిల్లల టాగూరు" అనే పుస్తకం ఇచ్చారు నాకు. పదో తరగతిలో రవీంద్రుడి గీతాంజలి అర్థం కాకపోయినా చదివేశా. 

మా ఊరి గ్రంథాలయంలో వున్న చందమామ మొదలుకొని టాగోర్, శ్రీశ్రీ, శరత్ - అక్కడ వున్న పుస్తకాలన్నీ చదివేశా. నాకు నేనే పద్యాలల్లటం, కథలు రాయటం మొదలు పెట్టాను. నన్ను మా హైస్కూల్లో  "పిల్లకవి" అని పిలిచేవారు. 

వాసిరెడ్డి నవీన్ గారితో కలిసి ఒక ఏడాదిలో వచ్చిన కథలన్నీ చదివి అందులో కొన్ని మంచి కథలతో  ప్రతి ఏడాదీ కథాసంకలనాలు ప్ర చురిస్తున్నాము. 

-------------------------------------------------------------------------------------------------------

నిజంగా చెప్పాలంటే ఇనాక్ గారు, శివశంకర్ గారు ఇంకా చాలా గొప్పగొప్ప విషయాలు చెప్పారు. ఈ కబుర్లు తానా సిరీస్ మొదలు పెట్టిన కొత్తలో రాసి ఉంటే అందులో ఒక వంతైనా రాయగలిగి ఉండేదాన్ని. ఇప్పటికి ఇంతే మరి - మర్చిపోయాను చాలా విషయాలు. ఎక్కడైనా TANA-2017 జ్ఞాపిక upload చేశారోమో కనుక్కుని ఆ pdf లింకులు ఇక్కడ చేరుస్తాను.

మొదటి రోజు సాహితీ ప్రసంగాలు అయిపోగానే అక్కడ పుస్తకప్రదర్శనలో పాపినేని శివశంకర్ గారు రాసిన "తల్లీ! నిన్ను దలంచి...", "రజనీగంధ" అనే పుస్తకాలు తీసుకున్నాను.

కొలకలూరి ఇనాక్ గారి దగ్గరికి వెళ్లి పరిచయం చేసుకుని మా ఇంటికి తప్పకుండా రావాలని బదరి మాటగా, నా మాటగా కూడా చెప్పాను.

ఇక్కడికి నా TANA కబుర్ల సిరీస్ సమాప్తం!

నేను ఈ సిరీస్ మొదలు పెట్టినప్పుడు చెప్పినట్లే ఇదే ముందూ-వెనకలుగా రాసిన సిరీస్ (Memento అని ఇంగ్లీష్ సినిమాల అదే మన గజిని సినిమాలా...). అందుకని దీని తర్వాత ఏం జరిగిందో తెల్సుకోవాలంటే... ఈ కింది లింక్ మీద క్లిక్కుడి!

తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి తొలిసంజ - అష్టావధానం-ఉపోద్ఘాతం

తానా తెనుగు తాన, చానా మురిసిన నేనననా,  అమ్మనుడిన ఓ నెనరు?! 

తపమేమి చేసితినో ...

తానా నెపమున

తనివి తీర

తెనుగు వాగున

తేనె మునకల మునిగితి తేలితి

తపమేమి చేసితినో ...

ఘనమైన ఒజ్జల చేరి

పలుకు పటిక బెల్లపు

తునకల నేరితి

వారి కూర్మి ప్రేమల బొందితి

తపమేమి చేసితినో ...

ఏ తెలుగుల తపమేమి చేసితినో ...

నే యే తెలుగుల తపమేమి చేసితినో ...

వెలుగు తెలుగుల జిలుగు నొందితి 

తా. క.  or తోక : నా ఈ తానా కబుర్లు చదివే మీరందరూ ఒకటి కనిపెట్టారా? మాది లిటరరీ ఫోరమ్ (Literary Forum) కాదండోయ్... లిటరసీ ఫోరమ్ (Literacy Forum) - సాహిత్యంలో ఓనమాలు నేర్చునే నాలాంటి వాళ్లకు సరిగ్గా సరిపోతుంది కదూ... !

చివరిగా ఒక్క మాట, ఎప్పుడో ముందే చెప్పి ఉండాల్సిన మాట : 2017సెయింట్ లూయిస్ తెలుగు ఎసోసియేషన్ సంక్రాంతి సంబరాలకి వెళ్ళినప్పుడు ఎదురొచ్చి "లలిత గారూ!మన ఊళ్ళో జరగబోయే తానా సాహిత్య కమిటీలో మీరు పాల్గొనాలండి" అని ఆహ్వానించిన పసుపులేటి రవి గారికి, వారికి నా పేరు నందించిన శ్రీకాంత్ సరస్వతుల గారికి బోల్డన్ని ధన్యవాదాలు. అలాగే తానా జ్ఞాపిక కోసం ఎన్నో సార్లు జ్ఞాపకం చేసి నా చేత ఎల్లలు దాటే - ఎల్లెడలా వెలిగే  వ్యాసం రాయడానికి ప్రోత్సహించిన వల్లూరుపల్లి వెంకటేశ్వర రావు గారికి, అడుగడుగునా నన్ను మా సెయింట్ లూయిస్ ఆస్థాన రచయిత్రి అని ఆత్మీయంగా గుర్తు చేసుకునే అమృత రెడ్డి గారికి, నేస్తులైన వసుధ, కమల బాంధవిలకు, నేనేం రాసినా మెచ్చుకునే కామేష్ కడియాల గారికి, గిరిధర్ గొట్టిపాటి గారికి, అయినాపురపు శ్రీనివాస్ గారికి, మా "నానీల" విజయశ్రీ కుప్పా గారికి ఇంకా బోల్డన్ని ధన్యవాదాలు. అడగ్గానే అష్టావధానం రికార్డింగ్ షేర్ చేసిన శాస్త్రి కూచి గారికి, కమిటీలో సహకరించిన కుమార్ రెడ్డి గారికి, సుధాకర్ కల్వ గారికి  కృతజ్ఞతలు. వీరందరి సహకారం లేనిదే నా ఈ తానా-సిరీస్ లేనే లేదు.

తా(నా) సంబరాల తాజా(-2)కబుర్లు - తొలినాటి whole మొత్తం టోకు talks - Penultimate ముచ్చట్లు

ఇప్పటికి పదహారు నెలల క్రిందట మా వూళ్ళో పదహారణాల తెలుగు తానా పండగ తెగ సంబరంగా, అంగరంగ వైభవంగా, గరం-గరం భోజనంగా,  బహు పసందుగా జరిగింది.

ఆ తానాయణంలో  సాంస్కృతిక-సాహిత్య వారధికి నా వంతుగా, ఓ వాలం-టీరుగా ఓ చిన్నబెడ్డని చేర్చిన నేను అప్పుడెప్పుడో మొదలుపెట్టి  చెప్పదలుచుకున్న తానా-కబుర్లలో ఒక అసలు కబురు, ఇంకో కొసరు కబురు ఇంకా మిగిలే వున్నాయి.

ఇన్ని రోజులూ నా కబుర్లే బోల్డన్ని చెప్పేసుకుని, అక్కడెక్కడో ఆగిపోయిన తానా-కబుర్లు మళ్ళీ చెప్పాలంటే - అసలెక్కడ మొదలు పెట్టి ఇంకెక్కడ ఆపానో ఒకసారి గుర్తు చేసుకోవాలి కదా! అందుకని ఒకసారి నెమరేసుకుంటూ - ఇదీ, ఈ కిందదీ చెప్పేసిన తానా-కబుర్ల వరస:

తా(నా) సంబరాల తాజాకబుర్లు - రాం-రాబర్ట్-రహీం మా ఇంటికి వచ్చినవేళ...
తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి మధ్యాహ్నం, మలిసంజ - 1
తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి మధ్యాహ్నం, మలిసంజ - 2
తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి మధ్యాహ్నం, మలిసంజ - 3
తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి అపరాహ్ణం - కొసరు కబుర్లు
తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి అపరాహ్ణం - అసలు కబుర్లు
తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి తొలిసంజ - అష్టావధానం-ఉపోద్ఘాతం
తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి తొలిసంజ - అష్టావధానం-ముక్తాయింపు
ఎల్లలు దాటే - ఎల్లెడలా వెలిగే ( తానా జ్ఞాపిక నుంచి నా జ్ఞాపకం)

ఏదో అప్పుడా వేడిలో, వేడుకలో రాసేశాను కాబట్టి - తొలిసంజ మలిసంజ; అసలు, కొసరు; ఉపోద్ఘాతం, ముక్తాయింపు - అంటూ ఆపసోపాలు పడుతూనైనా ముందూ-వెనకగా బోల్డన్ని విశేషాలు  రాయగలిగాను.

మరిప్పుడు దాదాపుగా ఏడాది మీద ఇంకో పావు-ఏడాది రోజుల తర్వాత రాయబోతున్న తానా సంబరాల మొదటి రోజుని అలా విడగొట్టి రాయాలంటే కొంచెం కష్టంగా అనిపించింది. అందుకే ఆ తొలిరోజు కబుర్లని టోకున ఒక్క flow లో, ఈ ఒక్క పోస్టులో రాసేద్దామని అనేసుకున్నాను. కానీ కుదరదేమో అని అనుమానం వచ్చి మళ్ళీ రెండుముక్కలుగానే రాయదల్చుకున్నాను. అలా మొదలీ penultimate ముచ్చట్లు.

మే 27, 2017 - శనివారం.

ఆ రోజు పొద్దున్నే ఎనిమిదిన్నరకల్లా సెయింట్ లూయిస్ డౌన్‌టౌన్‌లో వున్న అమెరికా సెంటర్ దగ్గర నన్ను డ్రాప్ చేస్తానని కార్లో తీసుకెళ్తున్నారు బదరి. అసలు తానా సభలకి రిజిస్ట్రేషన్ చాలా ఆలస్యంగా చేసుకున్నాను నేను. అంతకు ముందు రోజే రిజిస్ట్రేషన్ ప్యాకెట్ల పంపిణీ జరిగిందని తెలిసింది. అదసలు ఎక్కడ జరిగిందో, అక్కడికి ఎప్పుడు వెళ్ళాలో తెలుసుకునేలోగా పుణ్యకాలం కాస్తా గడిచిపోయింది. నేనేమో ఇదే మొదటిసారి తానాకి వెళ్లడం. అసలింతకు ముందు ఎక్కడ జరిగాయో, ఎలా జరిగాయో తెలీదు - తెలుసుకోవాలనే ఆసక్తి కూడా లేనే లేదు. ఇప్పుడు కూడా అనుకోకుండా సాహిత్య కమిటీలో వలంటీర్ని కాబట్టి వెళ్లడమే. లేకపోతే అసలా ఆలోచనే ఉండేది కాదేమో.

సరే! కార్లో వెళ్తున్నామా!? నా ఆలోచనలు, మాటలు, ప్రశ్నలూ అన్నీ తానాకి వెళ్ళాక నేనేం చెయ్యాలో అన్న దాని గురించే. నా తానా-బాధ భరించలేక బదరి రవి కోడూరికి ఫోన్ చేసి - "రవీ! లలిత రిజిస్ట్రేషన్ ప్యాకెట్ తీసుకోలేదు. తనకొకటి తీసుంచుతావా?" - అనడిగారు. అవతల్నుంచి రవి "సరే" అన్నారు అన్నమాట నాకు బదరి చెప్పేదాకా నాకు బెంగగానే వుంది - అదేదో మొదటిరోజు స్కూలుకెళ్తూ పుస్తకాలు మర్చిపోయినట్లు.

అమెరికా కన్వెన్షన్ సెంటర్ దగ్గర నన్ను దింపి, నేను లోపలి వెళ్ళేదాకా ఆగి, అప్పుడు ఇంటికి వెళ్లారు బదరి. లోపలికి వెళ్ళగానే రవి ఎదురొచ్చి రిజిస్ట్రేషన్ ప్యాకెట్ ఎక్కడ తీసుకోవాలో చెప్పారు. తను చెప్పిన కౌంటర్ దగ్గరికి వెళ్తే అక్కడున్న సుధీర్ నన్ను చూసి అక్కడున్న సంచులేవో వెతికి - "మీ ప్యాకెట్ లేదండి. అయినా పర్వాలేదు ఇదిగో ఈ బ్యాండ్ వేసుకోండి చేతికి" - అంటూ ఒక పసుపుపచ్చ ప్లాస్టిక్ కంకణం అందించారు నా చేతికి. నా ఎడమ చేతి మణికట్టుకి ధరించా ఆ తానా-దీక్షాబంధనాన్ని.

ఆ తర్వాత ఏం చేయాలా అని చూస్తూ ఉంటే, పక్కనే వున్న ఇంకో కౌంటర్ దగ్గర ఇద్దరు తానా జ్ఞాపికలను (souvenirs) సంచుల్లో సర్దుతూ కనిపించారు. నేను రాసిన నా తెలుగు మీద మక్కువని గురించిన వ్యాసం "ఎల్లలు దాటే - ఎల్లెడలా వెలిగే" అందులో ఉంటుంది కదా, ఒకసారి చదివేసుకుందాం అనేసుకుని గబగబా వాళ్ల దగ్గరికెళ్లి నాకో సంచీ ఇవ్వండి అనడిగా. వాళ్ళు నన్ను చూసీ చూడగానే - "ఇప్పుడే కాదండి. పదకొండింటికి రండి" - అని చెప్పారు. అప్పటికి పదే అయింది. మా సాహిత్య కమిటీ వారి మొదటి కార్యక్రమం "ఎల్లలులేని తెలుగు" మధ్యాహ్నం ఒంటిగంటకు కానీ మొదలు కాదు. ఇంకా మూడు గంటలు టైం వుంది. ఏం చేద్దామా అనుకుంటూ కొంచెం ముందుకి వెళ్ళగానే మైకులోంచి ఎవరో చెప్తున్నారు (పసుపులేటి రవిగారనుకుంటాను) - "సాహిత్య కమిటీ వలంటీర్లు మెయిన్ స్టేజ్ దగ్గరికి వచ్చి వలంటీర్ బాడ్జెస్ తీసుకోవాలి" అంటూ. అది వినగానే గబగబా ఆ మెయిన్ స్టేజ్ ఎక్కడా అని వెతుక్కుంటూ వెళ్లిన నాకు చేతిలో బ్యాడ్జ్ పట్టుకుని అమృతరెడ్డిగారు ఎదురొచ్చారు. ఆయన నా చేతిలో పెట్టిన వలంటీర్ బ్యాడ్జ్ చూసీ చూడగానే - అసలిప్పటికీ తానా సాహిత్య కమిటీలో నేనేం చేయాలో, చేయబోతున్నానో ఏమీ తెలియని నేను - చేయబోయే ఇంతోటి ఉడతా-భక్తి పనికి అంత గొప్పగా నానా-వర్ణ పతకంలా వున్న ఆ బ్యాడ్జ్ పెట్టుకోవాలా అనుకుని అమృతరెడ్డి గారితో అదే అన్నాను - "నేను ఇది ధరించనండి, దాచుకుంటాను" - అని. ఆయన కూడా - "నేనూ మీలాగే" - అని నవ్వేశారు.

ఇదిగో ఈ కిందదే నే దాచుకున్న తానా వలంటీర్ బ్యాడ్జ్:

ఆ బ్యాడ్జ్ తీసుకుని bag లో పెట్టేసుకుని ఇవతలికి రాబోయేంతలో - మెయిన్ స్టేజ్ మీద కార్యక్రమమేదో మొదలయింది. సరే - పదకొండింటికి వెళ్లి తానా souvenir తీసుకునేదాకా నేను చేయబోయే పని ఏమీ లేదు కదా కాసేపు పెద్దలు చెప్పే మాటలు విందామని కూర్చున్నాను. అప్పటికి  పొద్దున్న 10:30అయింది. ముందుగా జంపాల చౌదరిగారు చక్కటి తెలుగులో సభకు స్వాగతం పలికారు. ఆ తర్వాత మాట్లాడినాయిన AP హైకోర్టు జస్టిస్ అట. ఆయన చెప్పిన మిగిలిన విషయాలు ఎలా వున్నా, ఆయన ప్రసంగంలో అమెరికాలో తెలుగువాళ్ళు చేసుకునే పండగ తానా అంటూనే, ఆ మధ్యలో ఒక ప్రసక్తిగా తెచ్చిన మా ఊరి డాక్టర్ - వడ్లమాని సుబ్రహ్మణ్యం గారి అమ్మాయి ముచ్చట అసందర్భంగా అనిపించింది. అంతకు ముందు రోజు TANA Banquet లో ఈ జస్టిస్ గారిని కలిసిన ఆ డాక్టర్ గారి అమ్మాయి తను తెలుగు ఎందుకు నేర్చుకోలేకపోయిందో అంటూ పంచుకున్న కారణం (ఆ కారణం నా బ్లాగ్ కి కూడా అప్రస్తుతమే!) హైకోర్టు జస్టిస్ గారు సభాముఖంగా ప్రస్తావించటం అస్సలు బాగా అనిపించలేదు.

తర్వాత ఇంకా ఎవరెవరో మాట్లాడారు కానీ - నాకు బాగా గుర్తున్నవి ఇద్దరి ప్రసంగాలు మాత్రమే. ఒకటి పారిశ్రామికవేత్త రఘురామ కృష్ణంరాజుగారిది, రెండవది మాగంటి మురళీమోహన్ గారిది.

ముందుగా కృష్ణంరాజుగారేమన్నారంటే -  ఎన్టీఆర్ పుట్టినరోజు మే 28 అవడం , తానా 1977 మే 28న మొదలవడం, ఈ తానా లో మే 28, 2017 న ఎన్టీఆర్ ఫోటో ఎగ్జిబిషన్ ఎంటీఆర్ తో "అడవిరాముడు" తీసిన రాఘవేంద్రరావు ప్రారంభోత్సవం చేయబోవడం - ఇవన్నీ భగవన్నిర్ణయాలుగా అనిపిస్తున్నాయని మహా-రామా(రావు) భక్తితో మాట్లాడారు. అంతే కాకుండా ఆంధ్రదేశంలో తెలుగులో బోర్డులు పెట్టట్లేదని వాపోయే యార్లగడ్డ లక్ష్మీప్రసాద్ గారికి లైఫ్ ఎచీవ్మెంట్ అవార్డు ఇవ్వబోవడం Make In India లాగా Talk In Telugu ఉద్యమాన్ని మొదలెట్టండి అని గుర్తు చేయడానికట. ఇవన్నీ అంటూ - అటూ ఇటూ హడావిడిగా తిరుగుతున్న మా సెయింట్ లూయిస్ ఆడపడుచులని చూసి ఇంకా కృష్ణంరాజుగారేమన్నారంటే "ఆంధ్రదేశంలో ఎవరూ లంగా-ఓణీలు వేసుకోవట్లేదు. తెలుగుదనం అమెరికాలోనే వుంది. ఇలా తెలుగు రాష్ట్రాల్లో కూడా కనపడాలి అని ఆశిస్తున్నాను" - అంటూ.

[లలిత ఉవాచ: ఆంధ్రరాష్ట్రాల్లో మధ్యతరగతి ఆడపిల్లలు మండే ఎండల్లో పరికిణీలు, ఓణీలు వేసుకుని - జారిపోయే వాటిని సవరించుకుంటూ చదువులకి, ఉద్యోగాలకి తిరగడం ఏమంత ప్రాక్టికల్? ఆడతనం ఒలికించే ఆ పరికిణీ-ఓణీల కన్నా ఒంటినిండా వుండే చుడీదార్లే కొంచెం నయం. పండగల్లో అయితే మాత్రం పరికిణీ-ఓణీల్లో ఆడపిల్లలు అందంగా వుంటారు - అది మాత్రం నిజం]

కృష్ణంరాజు గారి ప్రసంగం విని, ఇంకెవరో ఇద్దరు ముగ్గురు మాట్లాడాక లేచి ఇవతలికి వద్దామనుకునే సరికి "ఇప్పుడు మాగంటి మురళీ మోహన్ గారి కీలకోపన్యాసం" అన్న మాట మైకులో చెప్పగా విని ఒక్క నిముషం ఆగాను. నాకు సినీనటుడు మురళీమోహన్ తెలుసు. కానీ ఈ మాగంటి వారెవరా అని చూస్తే వారు సాక్షాత్తూ మన "జయభేరి" వారే. "అర్రే! మన సినిమాప్త  బంధువులేం చెప్తారో వినకపోతే ఎలాగా - అందులోనూ కీలకోపన్యాసం కూడానూ"  అనుకుంటూ మళ్ళీ కూర్చున్నాను.

మురళీమోహన్ గారు చెప్పిన మాటలేంటంటే: "ఇంతకు ముందు చాలా సార్లు అమెరికా వచ్చాను. ఇంతకు ముందు వచ్చినప్పుడు మొదట్లో ఆసియా ఖండవాసుల్ని చూస్తే ఆనందంగా, తర్వాత భారతీయులని చూస్తే ముచ్చటగా అనిపించేది. ఇప్పుడు ఇంతమంది తెలుగు వారిని చూస్తుంటే ఆత్మీయులని కలిసినట్లనిపిస్తోంది. వేంకటేశ్వరస్వామి ఎన్ని ఊళ్ళల్లో వున్నా తిరుపతి ప్రత్యేకత తిరుపతిదే. అలాగే అమెరికాలో ఎన్ని సంఘాలున్నా తెలుగు వాళ్ళ సంఘమంటే TANA మాత్రమే. TANA మహావృక్షమైతే మిగిలిన తెలుగు సంఘాలు శాఖలు. ముందొచ్చిన చెవుల కంటే వెనకొచ్చిన కొమ్ములు వాడి అంటారు. కానీ అది TANA విషయంలో నిజం కాదు*." అని చెప్తూ ఈయన కూడా "ఆంధ్రాలో వున్న లంగా-ఓణీలు, జడకుప్పెలు, వడ్డాణాలు అమెరికా వచ్చేశాయి**" అని తెగ దిగులుపడిపోయారు.

[లలిత ఉవాచ: * ఇదే మురళీమోహన్ గారు NATS కి వెళ్తే ఇలా చెప్తారేమో అనిపించింది: "ముందొచ్చిన చెవుల కంటే వెనకొచ్చిన కొమ్ములు వాడి అంటారు. అది NATS విషయంలో అక్షర సత్యం."
** అబ్బా! అమెరికాలో వడ్డాణాలు, వంకీలు పెట్టుకుని తిరగడాన్ని మెచ్చుకోవడం బానే వుంది కానీ ఆంధ్రాలో అవి పెట్టుకుని తిరిగాలనుకునే వాళ్లకి తలకో gunman ని ఇవ్వగలరేమో కనుక్కోవాలి.]

సరే! ఇంకా ఎవరెవరో మాట్లాడుతున్నారు. ఇంతలో TANA souvenir ఆవిష్కరణ అని మైకులో చెప్పారు. అప్పుడు అర్థమయింది - ఇందాక ఆ souvenirs సంచుల్లో సర్దుతున్న వాళ్ళు ఎందుకు నన్ను తర్వాత రమ్మన్నారో. వెంటనే లేచి గబగబా souvenir కౌంటర్ దగ్గరికి వెళ్ళాను. నన్ను చూడగానే వాళ్ళు దూరం నుంచే చేతులు విదిలించారు - "ఇప్పుడే కాదు, రాకు హుష్.. హుష్" - అన్నట్లు. అల్లాంటి విదిలింపులు, హుష్హూ-హుష్షూలు పట్టించుకోవడానికి నేనేమన్నా వాయస-వంశదీపాన్నా :) అస్సలా హస్త-చాలన-భాష నాకు అర్థమే కానట్టు వెళ్లి చెయ్యి చాపి నా చేతుల్లో ఓ సావనీరు-సహిత-సంచీ పెట్టేవరకూ కదలని-మెదలని సాలభంజికలా అక్కడే నించున్నా -  పదే పదే అడిగి "సాధించి" మరీ సాధించా. 

ఆ పుస్తకం తీసుకుని వస్తూ ఉంటే దారిలో అల్లు అరవింద్ గారు, ఇంకో పక్క నుంచి రాఘవేంద్రరావు గారు వారి వారి పరివారాలతో వెళ్తూ కనిపించారు. సరదాగా వాళ్ళని చూసుకుంటూ ముందుకెళ్లగానే భోంచేయ రమ్మంటూ ఒక ఆహ్వానతోరణం  కనిపించింది. 

అది చూడగానే బహుముచ్చటగా అనిపించి ఓ ఫోటో తీసేసుకున్నా. ఎలాగూ పన్నెండవ్వ బోతోంది. పొద్దున్న ఎప్పుడో ఇంట్లో తిన్న ఉప్మా అప్పటికే అరిగిపోయింది. తొందరగా భోంచేసేస్తే - కొంచెం ఓపిక తెచ్చుకుని తెలుగు సాహిత్య కార్యక్రమం జరగబోయే 132 సంఖ్యాంకిత-అంకణానికి వెళ్లి అక్కడ ఏమైనా అవసరమైన పని చేయొచ్చు కదా అనుకుని భోజనానికి రమ్మని ఆహ్వానిస్తున్న ఆ తోరణాన్ని మురిపెంగా చూస్తూ మాయాబజార్-ఘటోత్కచులవారి పాటని తానా వారి విందుకి వాడుకున్న వారి పేరడీని మెచ్చుకుంటూ అప్పటికే లైనులో నించున్న వారందరి కన్నా వెనకగా నించున్నాను. నెమ్మదిగా లైను కదులుతోంది. 

నేను చుట్టూ వున్న ఎలక్ట్రిక్ దీపతోరణాల వెలుగులో నక్షత్ర మాలలు ధరించిన దేవకన్యల్లా TANA పండక్కి వచ్చిన అమ్మలూ, అమ్మాయిలూ కళకళలాడుతూ తిరుగుతుంటే వాళ్ళు ఎటు తిరిగితే అటు వాళ్ళ తళతళల వెంటే నా కళ్ళు తిప్పుతూ మైమరచిపోతూ వున్నాను. 

అంతలో చాలా గా...ఠిగా, అంతకన్నా ధాటిగా, అథారిటీగా ఎవరో శ్యామల-వర్ణ తన్వి - ఒక ఆఫ్రికన్-అమెరికన్ లేడీ ఆ భోజనశాల ద్వారం దగ్గర ఒకతన్ని ఆపి అరుస్తోంది. ఒక్కసారిగా నా మైమరపు లోంచి మేల్కొని ఏంటబ్బా ఆవిడ అంటోంది అని వింటే - దాని సారాంశం ఏంట్రా అంటే - పాపం అతను చేతికి పర్పుల్-కంకణం బదులు పచ్చ-కంకణం ధరించాడట. ఈ ఆహ్వానతోరణం కట్టిన భోజనశాల ద్వారం లోంచి పర్పుల్-వాళ్ళే తప్ప పచ్చ-కంకణ-ధారులు వెళ్లకూడదట. ఆవిడ కేమో TANA వాళ్ళు అలా అరవమనే చెప్పారట. ఆవిడ అరుపులకి జడుపు-జ్వరం వచ్చిన పిల్లాళ్ళా హడిలిపోయాడు అతనెవరో పాపం! 

చటుక్కున నాకూ తట్టింది - నేనూ సాదా-సీదా పచ్చ-కంకణ-ధారిణినే అని. "అమ్మో! ముందుకెళ్తే ఇంకేమన్నా ఉందా? బతికుంటే బ్రెడ్డూ-బటరూ తినొచ్చు" అనుకున్న దాన్నై ఓ గెంతు గెంతి ఆ లైన్ లోంచి బయటపడి కొంచెం ముందుకెళ్తే అక్కడ పచ్చ-లైను కనిపించింది. ఏదో "ఆకొన్న కూడు అమృతం" అన్న మాట నమ్ముకున్నదాన్నై ఉన్నదాన్ని కాబట్టి వేళకింత ఉట్టి పప్పు అన్నమో, వెన్న రాసీ రాయని పచ్చిబ్బ్రెడ్డో తినగలిగే నాకు ఆ లైన్లో వెళ్లి తినడం అంత అవసరమా అని ఒక్క నిముషం అనిపించింది కానీ మళ్ళీ సాయంత్రం దాకా ఉండాలి కదా అని నాకు నేనే నచ్చచెప్పేసుకుని నేను తినగలిగే మసాలా-రహిత-ఆదరువు ఒకటి వెతుక్కుని గబగబా తినేసి బయటికి వచ్చాను. 

[లలిత ఉవాచ: అంత చక్కగా అన్నీ ప్లాన్ చేసిన తానా వారూ! డబ్బులిచ్చి తానా-పల్లకి ఎత్తించే ముఖ్యులైన దాతలకి ప్రాముఖ్యత ఇవ్వాల్సిందే - అందులో ఏమాత్రం అనుమానం లేదు, ఆక్షేపణా లేదు. కానీ అన్నం అప్పటికి కడుపు నింపుతుంది, ఆదరణ ఎప్పటికీ మనుసుని నింపుతుంది. నా మటుకు నాకు అన్నంలో ఆదరువులు ఎన్నున్నాయో అనే లెక్క కన్నా పెట్టేవారి ఆదరణ ఎంతుందీ అనేదే లెక్క! అందుకని నా విన్నపం ఏంటంటే ఈసారి తానా సమావేశాలప్పుడు "తానా వారి విందు - హో హో హో నాకే ముందు" అన్న దాని కింద మయూరి సినిమాలో ఎస్పీబీ గారు స్వరబద్ధం చేసిన "నీ పాదం ఇలలోన నాట్య వేదం - నీ నాట్యం నటరాజుకే ప్రమోదం" అన్న పాట వరసలో "ఈ ద్వారం... డోనర్ల వారి కోసం... ఆ ద్వారం ... పచ్చ-కంకణాల కోసం" అని  ఇంకో రెండు లైన్లు రాయిస్తిరా నాలాంటి తానా-అజ్ఞానులను ద్వారపాలికల అరుపుల నుంచి రక్షించిన వారౌతారు. నాకు మాత్రం ఈ రోజుకీ మా ఊరి తానా పండగని తలుచుకున్నప్పుడల్లా  అన్నంలో పలుకుబెడ్డలా ఆనాటి ఆ ద్వారపాలిక అరుపులు జ్ఞాపకం రాక మానవు. నాలా ఇంకెవరికీ జరగకూడదని అంతే ..అంతే!]

ఈ రోజుకి చాలా చెప్పేశాను - ఇంకొన్ని కబుర్లు మాత్రమే వున్నాయి - అవి వీలయితే వచ్చే రెండు మూడు వారాల్లో...

మా ఊళ్ళో తానా అంటే 

సంతోషమై చిందేశా తందానా 

చెప్పేశా తానా-ఊసులునా బ్లాగునా

తానా (2017) అయ్యి ఆయె నాళ్ళు చానా  

మిగిలుంది కబుర్లు కొన్నే అయినా 

చెప్పెయ్యాలి మొదలయ్యేలోగా ఇంకో తానా (2019)

చానా చక్కని చానలు పలికిన నా తానా కైత

ఇప్పటికి ఇంకొన్ని తానా-కబుర్లు మిగిలిపోయాయి. 

అందులో ఒకటి - ఎప్పటినుంచో పోస్ట్ చేద్దాం అనుకుంటూనే ఉంటూ - రేపు రేపని పోస్ట్‌పోన్ చేసుకుంటూ వస్తున్న ప్రీ-తానా పోస్ట్ ఇది. 

అప్పుడెప్పుడో సంక్రాంతి పండక్కి - చిర్రావారి ఇంట జరిగిన సరదా-విందులో - చాలా రోజుల తర్వాత బోల్డంత మంది తెలుగువారిని కలిశాను. 

భోజనానికి ముందు, భోంచేస్తూ, ఆ తర్వాత - ఎన్నో కబుర్లు, ఎంతో కాలక్షేపం. 

అప్పుడే మొదటిసారిగా  - సెయింట్‌లూయిస్‌లో జరగబోతున్న తానా-2017 కమిటీ ఎంపికల విశేషాలు విన్నాను.  

ఆ కబుర్లలోనే నా బ్లాగ్ ప్రసక్తీ వచ్చింది. తెలుగులో రాస్తాననేసరికి ముచ్చట పడి బ్లాగ్ వివరాలు తీసుకున్నారు తెలుగు చదవగలిగిన కొందరు. 

ఆ కొందరిలో ఒకరు ప్రసన్న. 

ఆరోజు తర్వాత - ప్రసన్న ఒకసారి ఫోన్ చేసి తను lead చేయబోతున్న Arts & Crafts Committee లో చేరమని ఆహ్వానించారు.  

ఆట్టే కనిపించకుండా - ఎప్పుడో ఒకప్పుడు మాత్రం వినిపిస్తూ - అప్పుడప్పుడూ  నా బ్లాగ్ ద్వారా మాత్రం చదివించడమే నాకు సౌకర్యం - అని చెప్పి - సుమతీశతకకారుని స్ఫూర్తితో - తనని నొప్పించక - నే నొవ్వక  తప్పించుకు ధన్యురాలిని అనిపించుకున్నాను. 

ఆ తర్వాత ఇంకొన్ని రోజులకి ప్రసన్న మళ్ళీ ఫోన్ చేసి వాళ్ళ కమిటీ గురించి చెప్పి, తానాలో ఆ కమిటీకి సంబంధించిన - తెలుగువారి పండగలూ, కళలూ, ఆచారవ్యవహారాలూ, ఆహారవిహారాలూ - ప్రదర్శనల గురించి చెప్పి -  కొన్ని వాక్యాలు నేనేమైనా రాసివ్వగలనా మరుసటి రోజుకల్లా - అనడిగారు  . 

అదుగో - అలా పుట్టింది తెలుగువారమండి... కైత 

వెలిగింది తానా కబుర్లలోనట

పలికింది చక్కని చానలట 

వెలిసింది నా బ్లాగున ఈ పూట  

పలికినవారు

మధు భాగవతుల,  కిరణ్మయి, శ్రీదేవి భూమా, సౌమ్య, శ్రీదేవి చిర్రా,  శృతి, విష్ణుప్రభ, 

ప్రియాంక, శివప్రియ,  ప్రసన్న, మానస, లావణ్య

 

                                 

చానా చక్కని చానలు పలికిన నా తానా కైత 

పలికిన పలుకులు

తెలుగు వారమండి
తానా తెలుగు వారమండి
చానా వెలుగు వారమండి
మా లలితకళలు హస్తకళలు
వెరసి వెలిగించు మీ కనులు

మన పండుగలు మన పబ్బాలు
మన పాటలు మన ఆటలు
సంక్రాంతి ముగ్గులేసే కొమ్మలు
సరదాల దసరాల బతుకమ్మలు
రెండు రాష్ట్రాల షడ్రుచులు

వండి వడ్డించె ఆదరణలు
ఎన్నెన్నో కళల కథలు రంగుల కలలు

వినిపించాలని చూపించాలని
కొలువు తీర్చాం మీకై ఇచ్చట
వేచి నిలిచాం సెయింట్‌లూయిస్‌ తానా ముంగిట

సౌజన్యానికో పూలపోగు...

తానా సంబరాలు ముగిసి దాదాపు ఆరునెలలు అయింది.
అప్పటి తానాలో పాల్గొన్నది నేనా?
అది నిజమేనా ?
నే కలగన్నానా?
ఆ కలని కలిమిలా దాచుకొందునా!
ఆ కలిమి పంచిన చెలిమిని కలలోనైనా మరువకుందునా !
ఆ చెలిమి పెంచిన కూరిమిని కలకాలం నిలుపుకుందునా?!

తానాని తలుచుకున్న ప్రతీసారీ ఇప్పటికీ ఇలాగే అనిపిస్తుంది ... 

తానా సమావేశాల్లో నాకు దక్కిన లాభం - కొన్ని అపురూప పరిచయాలు, ఇంకొన్ని ఆత్మీయ సాహచర్యాలు.

అందులో కొన్ని ఎదురెళ్ళి మరీ చేయి చాపి అందుకున్నవైతే - అనుకోకుండా దొరికిన వరాలు కొన్ని.

ఇంకొన్ని - అందుకుందామని మనసైనా - అవతలివారు పేరున్నవారు, పేరెన్నికగన్నవారు, సమావేశాల నిర్వహణలోనో, కార్యవర్గంలోనో సతమతమవుతున్నవారు - వెళ్ళి పలకరించాలా? పలకరించి ఏమని చెప్పుకోవాలి నా ప్రవర?

నేను ఫలానా ... నేను చేసేది ఫలానా ... ఇక్కడికొచ్చిన కారణం ఫలానా... అని చెప్పుకుని
మీ రాత ఇష్టం... అనో
మీ చేత ఘనం ... అనో
మీ పాట ప్రియం ... అనో - అని అన్న తర్వాత ఇంకేంటి?
ఇంకేం మిగిలింది?
అరె ...అసలేం గుర్తుకు రావే?
అసలేం చెప్పాలని ... ఏం అనిపించుకోవాలని వచ్చాను?

కొలనున రాయి వేస్తే చెదిరే అలలలాంటి పరిచయాలు, రెప్పపాటులో మది మరుగున మాటుమణిగే ఎఱుకలు - ఆ చిన్నపాటి అలజడి, కొన్ని కబుర్ల అలికిడి - నవ్వు పూసుకుని నాలుగు కబుర్లాడి వెనుదిరిగిన మరు నిముషంలో చెరిగిపోయే రూప-ముద్రలు, గడిచిపోయే భావ-ముద్రలు - అంతంత మాత్రపు సాంగత్యాలు అవసరమా?

అదిగో - అలా అనుకునే - ఉంటే కన్వెన్షన్ సెంటర్ - నూటముప్ఫైరెండవ గదిలో - లేకపోతే వచ్చిన సాహితీమూర్తులైన అతిథులకి కబురో - కాలక్షేపమో అందిస్తూ వారి వెంట నడవడమో తప్ప - తానాలో నా ఉనికిని ఎవరికీ తెలిపిందీ లేదు - ఇంకెవరి తానకి ఉరికిందీ లేదు.

అందులోనూ - అక్కడకు వచ్చిన వారు ఎవరి ప్రతిభాకాశానికి వారు తారలైనటువంటి వారు. మింటనున్న తారలను చూసి మురిసే నేను - ఈ భువి-తారలని చూసీ - చూశానని మురిశాను - అంతే!

తానా అయిపోయింది - నాకు తోచిన నాలుగు కబుర్లు రాయడం అయింది - ఇంకొన్ని రాయాలని పక్కన పెట్టడమూ అయింది. పక్కన పెట్టిన కబుర్లని జ్ఞాపకపు మాటు నుండి బయటికి తెచ్చి జ్ఞాపికగా రాసుకోవడానికి తగిన తీరిక దొరికే సెలవు రోజుల కోసం ఎదురు చూడడమూ - ఇంకా వుంది.

ఇలా తానా-తో నా జ్ఞాపకాలని నెమరు వేసుకున్న సందర్భాలెన్నో - ఈ ఆరు నెలల్లో.

నా తానా-తలుపుల ముచ్చటకి ఆసరాగా, ఆ సంబరానికి కొనసాగింపా అన్నట్లుగా రెండు వారాల క్రితం నా ఈ-మెయిల్లో ఒక ఆహ్వాన పత్రిక...

ఈ ఆహ్వానం చూడగానే - మళ్ళీ ఆలోచన.

పుస్తకాల మీద, తెలుగు అక్షరం మీద మక్కువతో - మంచి సాహిత్యాన్ని సృజించిన కవులని, రచయితలని ఒక్క చోట కలవగలిగే అపురూప వేదిక అని ఆశపడి - ఎదురొచ్చి మరీ పసుపులేటి రవిగారు అందించిన అవకాశాన్ని చాలా సంబరంగా అందుకున్నాను తానా-సాహిత్య సమితిలో ఒక చిన్న వలంటీరుగా.  ఒక్క రెండు రోజులు తానాలో పాలు పంచుకోగలగడమే పెద్ద achievement నాకు.

అందులోనూ ఆ రెండు రోజుల్లో కానీ, అంతకు ముందు కానీ చౌదరిగారి దంపతులని కలిసింది లేదు - వారికి నేను నామమాత్రంగా కూడా తెలిసే అవకాశమే లేదు. అందులోనూ వారిది మా వూరు కాదు - కారు-దారిలో వెళ్తే ఐదుగంటలు, కారు-మేఘపు దారిలో అయితే ఒక గంట లెక్కెట్టే దూరంలో ఉన్న షికాగో నగరం.  నాకందింది - షికాగో నుంచి వచ్చి మా ఊళ్ళో ఇవ్వబోతున్న విందుకి ఆహ్వానం.

నాకు అందిన ఈ ఆహ్వానాన్ని ఎలా తీసుకోవాలో నిజంగా తెలీలేదు నాకు. ముందు వెళ్ళొద్దనే అనుకున్నాను. మళ్ళీ బదరితో చెప్పినప్పుడు తను "వెళ్తే బావుంటుంది - మన తెలుగు వారినీ, తెలిసిన వారినీ కలిసినట్టు ఉంటుంది" - అంటే సరే! వెళ్దామంటే వెళ్దామని అనేసుకున్నాం.

ఎలాగూ వెళ్దామనుకున్నాం కదా - కొంచెం ముందుగా పరిచయం చేసుకుందాం అని - నా తానా బ్లాగ్ పోస్టుల లింకులు జంపాల చౌదరి గారికి పంపించాను. అంతకు ముందు ఒకసారి తెలుగునాడి గురించి రాసినప్పుడు పంపిన ఈ-మెయిల్‌ని గుర్తు చేస్తూ.

[తెలుగునాడి గురించి నేనెప్పుడో రాసిన కొన్ని కబుర్లు ఈ లింకులో చదవచ్చు: (ప్రవాసాంధ్ర భాషా జీవ నాడి - తెలుగు నాడి)]

తీరా వెళ్ళే సమయానికి బుజ్జిజింక రానన్నాడు - "నిజమే కదా పాపం వాడికి అక్కడ bore కొడుతుంది" అని వాడికి తోడుగా ఉండడానికి, వాడితో ఆడుకోవడానికి - తనింట్లో ఉంటానని చెప్పి - నన్ను మహాత్మాగాంధి సెంటర్ దగ్గర దింపి ఇంటికి వెళ్ళారు బదరి.

పన్నెండింటికి రమ్మని ఆహ్వానంలో ఉంటే - మరీ పన్నెండింటికే వెళ్తే - నేనొక్కదాన్నే అవుతానేమోనని - పన్నెండు దాటింతర్వాత పది నిముషాలకి - కొంచెం మొహమాట పడుతూనే వెళ్ళాను.

నన్నేమని చెప్పుకోవాలా అనుకుంటూ - ఆలోచిస్తూ గుమ్మం దగ్గరే ఆగాను.

అప్పటికే జంపాల చౌదరిగారు, వారి శ్రీమతి అరుణగారు - వచ్చిన వారిని పలకరిస్తూ, కుశలమడుగుతూ వున్నారు.

నేను కొంచెం పక్కగా నించుని వారిని పలకరించడానికి నా వంతు కోసం ఎదురుచూస్తున్నాను.

ఇంతలో చౌదరిగారు నా వైపు చూసి - అరుణగారిని పిలిచి నావైపుగా కదిలారు - "నమస్తే! నేను లలితనండి. సాహిత్య కమిటీలో వలంటీర్ని"- అనగానే - అరుణగారు - నా చేయి పట్టుకుని - "మనందరమూ వలంటీర్లమేనండి. రండి. ఇప్పటివరకు మిమ్మల్ని కలవలేకపోయాను" అని నొచ్చుకున్నారు.

పక్కనే వున్న appetizer తీసుకోమని చెప్పి - ఇంతలో వచ్సిన వారిని పలకరించడానికి ఆ దంపతులిద్దరూ జంటగా వెళ్ళారు.

నేను లోపలి వెళ్ళి ఒక టేబుల్ దగ్గర కూర్చుని తెలిసినవాళ్ళు ఎవరైనా వచ్చారా అని చుట్టూ చూస్తూ వున్నాను.

ఇంతలో అరుణగారు ఒక ప్లేట్లో appetizer పెట్టి తీసుకుని నా దగ్గరికి వచ్చారు - "మీరిది తీసుకోకుండానే వచ్చారు - ఇప్పుడు తీసుకోండి" - అంటూ - అదేదో - నేను వారింటికి వచ్చిన ప్రత్యేక అతిథిలా.

నాకు నిజంగా ఆశ్చర్యంగా, సంభ్రమంగా అనిపించింది - ఆ క్షణం వరకు నేనెవరో కూడా ఆవిడకి తెలీదు. కానీ ఎంత ఆత్మీయంగా మాట్లాడారో మాటల్లో చెప్పలేను.

తానా సమావేశాలు జరిగిన ప్రతీ చోటా - అక్కడి వలంటీర్లందరితో కలిసి ఒక కుటుంబంలా పని చేసేవారో చెప్తూ సెయింట్‌లూయిస్‌లో - రకరకాల కారణాల వలన - అలా జరిగే అవకాశం లేకపోయినందుకు చాలా నొచ్చుకున్నరావిడ.

నేను కూడా ముందు రావాలనుకోకపోయినా - ఇప్పుడు వచ్చినందుకు, వారి దంపతులని స్వయంగా కలవగలిగినందుకు ఎంత ఆనందంగా వుందో చెప్తే చాలా సంతోషించారావిడ.

ఒక మూడున్నర గంటలసేపు అక్కడ అందరితో మనసారా మాట్లాడి, కడుపారా భోంచేసి  - వచ్చేసేముందు జంపాల చౌదరిగారికి, అరుణగారికి కృతజ్ఞతలు చెప్పి - ఒక మంచి-ఆదివారపు-జ్ఞాపకాన్ని నాతో తెచ్చుకున్నాను.

రాగానే బదరికి చెప్పాను - "తానా అయిపోయింది. అసలు జరిగిందన్న విషయమే ఒక జ్ఞాపకంలా మిగిలింది. తానా సమావేశాలని ఇష్టపడి, కష్టానికోర్చి నిర్వహించారు. వాళ్ళేమీ మన ఊరివాళ్ళూ కాదు - రేపెక్కడో కలిసి అడుగుతామేమో అన్న మొహమాటపడాల్సిన అవసరం ఉన్నవాళ్ళూ కాదు. కానీ ఏదో ఒక ఆత్మీయబంధాన్ని నెరవేర్చలేకపోయామన్న తలపుతో - వెనక్కి వచ్చి అందరినీ ఇంకొక్కసారి కలిసి - పేరుపేరునా పలకరించి, స్నేహపు-పన్నీరు చిలకరించి వెళ్ళారు. మరువలేనింక వాళ్ళని - వారి సౌజన్యాన్ని" - అంటూ.


ఘనమైన ఉనికి ఎందరిదో
మదికి సోకే ఆ ఉనికి యెఱుక - ఆ ఎందరినో ఎఱిగిన అందరిదీ
ఆ ఎఱుకలో మన్నికైన ఎన్నిక కొందరిదే  
ఆ ఎన్నికలో అనుపమైన ఎంపిక మాత్రం - అంతులేని సౌజన్యం ఉన్న వారికి...
అరుణగారు, చౌదరిగారి లాంటి - నూటికో కోటికో ఒకరిద్దరికి... 
అందరాని ఆకాశంలో ఉన్న చంద్రునికైతే నూలుపోగు -
మరి అంతులేని సౌజన్యం వున్నవారికేమివ్వగలం?
సౌజన్యానికో పూలపోగు ...

తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి తొలిసంజ - అష్టావధానం-ముక్తాయింపు

అష్టావధానం ముందు భాగం చదవాలంటే ఈ లింక్ మీద క్లిక్ చేయండి: తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి తొలిసంజ - అష్టావధానం-ఉపోద్ఘాతం



నిషిద్ధాక్షరి మొదటి పాదం (జువ్వాది రమణగారు):

నరాల రామారెడ్డిగారు అవధానం ప్రారంభిస్తూ "మొదటగా నిషిద్ధాక్షరితో ప్రారంభిస్తాం. జువ్వాది రమణగారు నిషిద్ధాక్షరి అడుగుతారు" అన్నారు.

రమణగారు "అవధానిగారు! మీరు బాహుబలి సినిమా చూశారాండి ? ఈరోజు బాహుబలి మీద నిషిద్ధాక్షరి చేద్దాం. బాహుబలిని వర్ణిస్తూ చెప్పండి. మొదట అక్షరం నాదేనా?" అంటూ నాంది పలికారు.

"మీ ఇష్టం - ఆదిలో నిషేధం - మధ్య నిషేధం మీ ఇష్టం. మధ్య నిషేధం - మద్య నిషేధం కాదు - ప్రాస నిషేధం లేదు" అంటూ నవ్వులు పంచ్-తూ అవధానిగారు బదులిచ్చారు.

అయితే - "బా" (నిషేధం).

బా-తోనే మొదలు పెట్టారా? మొదటి అక్షరం "బా" రాకూడదన్నారు. మొదటి అక్షరం "ఔ" - ప్రాసనిషేధం లేదు కదా?

ర (నిషేధం)

అప్రస్తుత ప్రసంగం (నారాయణస్వామిగారు): "అప్రస్తుత ప్రసంగిగా కొంచెం లిబర్టీ తీసుకుంటున్నాను. అవధానవిద్య తెలియని వారి సౌలభ్యం కోసం - నిషిద్ధాక్షరి continous job అన్నమాట - ఒకసారి ప్రశ్న ఇచ్చేసి ఊరుకోవడం కాదు - ప్రతి రెండో అక్షరానికి పృచ్ఛకుడు అడ్డం పడి - మీరు ఈ ఫలానా అక్షరం మీరు వాడకూడదు - అని అడ్డం పడుతూ ఉంటాడు. ప్రాస వుండే పద్యాల్లో రెండో అక్షరం తప్పనిసరిగా అదే ప్రాస అక్షరం రావాలి. కాకపోతే మొట్టమొదటి పాదంలో ప్రాస ఏది అనే choice ఉంది కాబట్టి అది కూడా నిషిద్ధం చేస్తాను అని  పృచ్ఛకులవారు ఆ facility ఉపయోగించుకున్నారు. అవధానిగారు మొదటి అక్షరం "ఔ" అని మొదలు పెట్టారు. బాహుబలిమీద పద్యం కాబట్టి automatic గా ఒక పొగడ్తలాగా అది "ఔరా" అని వస్తుందేమో అని ఊహించి పృచ్ఛకుడు "ర" ని నిషేధించాడు. అవధానిగారికి ఎంత తెలివుందో - పృచ్ఛకుడు ఇంకో రెండాకులు ఎక్కువ చదివుండాలన్నమాట."

వెంటనే రమణగారు అందుకుని "Thank You అండి" అని నారాయణస్వామిగారితో అని - "అవధానిగారు! మీరు ఇది కూడా చెప్పండి - ఏమంటున్నారా అని ఊహించి - నేను ఎందుకు నిషేధిస్తున్నాను అని - ప్రేక్షకుల సౌలభ్యం కోసం" అని నరాల రామారెడ్డిగారిని కోరారు.

(లలిత ఉవాచ:ఈ నిషిద్ధాక్షారిలో ఒకరి తర్వాత ఒకరుగా రమణగారు, రామారెడ్డిగారు ఏకాక్షరాల్లో మాట్లాడుకున్నారు.)

రామారెడ్డిగారు: సరే! "ఔ" అన్నప్పుడు "రా" నిషేధం అన్నారు. నేను - "ఔనా"

మళ్ళీ"బ" (నిషేధం)
మా
క (నిషేధం)
క-కారం వద్దన్నారు - న
వ (నిషేధం)
స - "మానస" - అంటే మా నస కాదు. మీ నస కాదు - "మానస" అంటే మనసు. 
(లలిత ఉవాచ: ఈ నస కాని నసకి  బోల్డన్ని నవ్వులు ఇక్కడ గలగలలాడాయి)
ప (నిషేధం)
కా - దీర్ఘం
కా - దీర్ఘమా ? త (నిషేధం)

(లలిత ఉవాచ: నాకెందుకో ఇక్కడ రమణగారు ముందు "స" అన్నారేమో అన్నట్టు వినిపించింది - రామారెడ్డిగారు తల్లిలో తకారమా అనగానే కొంచెం తడబడి అవుననేశారు రమణగారు.)

తల్లిలో త-కారమా? త వద్దన్నారు. బిందుపూర్వక - ంక్షా - మానస కాంక్షా -

ఔనా మానస కాంక్షా - నిషిద్ధాక్షరిలో ఒక పాదం ముగిసింది.

ఇప్పుడు రెండవది సమస్య.

ఇప్పుడు సమస్య - ఎవరు? - అంటూ పాపం నరాల రామారెడ్డిగారు ఇంకా పేపర్లో పేరు చదవబోతున్నారు - నాకసలే హడావిడి ఎక్కువ కదా - ఇంతలోనే మొదలుపెట్టేసి - "అవధానిగారు - నేను మీకు ఇవ్వబోతున్న సమస్య ఏంటంటే - వరుసలు జూడగా మధురవాణి ... " అంటూ నా పరుగు-బాణీలో నేను చదువుకుంటూ వెళ్ళిపోతున్నాను.

ఇంతలో ఆయన - "లలితగారు సమస్య ఇస్తారు -చెప్పండి" - అంటూ నాకేసి చూశారు.

ఇంక చదివేశా "వరుసలు జూడగా మధురవాణి గిరీశము కూతురౌ గదా" - అంటూ.

నేను చదివిన పద్య పాదాన్ని విని రామారెడ్డిగారు ఇంకోసారి దాన్నే మళ్ళీ చెప్తూ ఉండగా - ఇంతలో అప్రస్తుత ప్రసంగం చేస్తున్న నారాయణస్వామిగారు అందుకుని - "ఎలాగా - వాణి ప్రసక్తొచ్చింది కాబట్టి - మామూలుగా పృచ్ఛకుల్లో పద్యం రాయగలిగినవాళ్ళు ఉంటే - వారు పాపం మామీద అభిమానం తోటి, కొంత వాత్సల్యంతోటి -  పృచ్ఛకులందరూ ఏదో పండితీ పుత్రులని అన్నట్టుగా చమత్కారంగా పద్యం చెప్పారు. అందుకని బదులు తీర్చుకోవడానికి నేను కూడా అవధానిగారిని కాస్త పొగుడుతూ ఒక పద్యం చెప్తాను

వాణికి ముద్దుల బిడ్డవు
పాణిన్యాదుల చదువుల పాఱంగతుడౌ
మాణిక్యమ్మవు పండిత
శ్రేణులయందున నరాల రామారెడ్డీ !

(బోల్డన్ని చప్పట్లు నారాయణస్వామిగారి పద్యానికి)

అప్రస్తుత ప్రసంగం అంటే కేవలము డిస్టర్బన్సే కాదు - వినోద కారణం, విజ్ఞాన కారణం కూడా - అనే ధోరణిలో నేను చేసే పనిని పరిచయం చేసుకుంటూ - అష్టావధానం - విద్యా ప్రాభవ ప్రకటనం- సత్సాంగత్యం - పరస్పరం గౌరవ వందనం - మాత్సర్య రహితం - అవధానిగారిని ఇబ్బంది పెట్టటం అనేది ఒక పూను స్పర్థను విద్యయందే అన్న దృష్టితోనే తప్ప - వారి పాండిత్యం పట్ల, వారి రసికత పట్ల గౌరవం ప్రకటించుకుంటూనే - మాత్సర్య రహితం మైత్రీ వర్ధనం అప్రస్తుత ప్రసంగం సంతత వినోదకారణం" అంటూ రామారెడ్డిగారి మీద ఓ మంచి పద్యంతో పాటు అప్రస్తుతప్రసంగం గురించి కూడా బోల్డన్ని విశేషాలు చెప్పారిలా. 

రామారెడ్డిగారు  - "చంపకమాలలో లలితగారు ఒక సమస్యనిచ్చారు - వరుసలు జూడగా మధురవాణి గిరీశము కూతురౌ గదా" - అని అంటూ నాకేసి తిరిగి "ఊరకే ఇచ్చారా? లేక పూరణం కూడా ఆలోచించారా? - అని అడిగారు.

ఆయనలా అడక్కముందే నా సమాధానం సిద్ధంగా వుంది కదా - తల అడ్డంగా తిప్పాను.

"మరట్లా ఇస్తే ఎట్లాండి? అదే నేను మొదట ఇంట్రడక్షన్లో చెప్పాను - సమస్యలో విరుద్ధార్థం వున్నప్పుడు  దానికి పూరణ కూడా ఉండాలి. ఎట్లాంటిది ఇవ్వొచ్చుగాక ఒక క్లూ అనేది దానికి దొరకాలి. ఆ పత్రికలో ఇచ్చిన ఒక సమస్య - అనంతపురం జిల్లాలో ఇచ్చినది - "జమునను జూడగా విజయశాంతి లభించె జయప్రదంబుగన్" - అని. ఇదంతా గందరగోళంగా వుంది - జమునను చూస్తే విజయశాంతి జయప్రదలా కనబడింది - కాబట్టి ఏదో క్లూ దాచిపెట్టాడనుకున్నాను. అయితే దాన్ని నేను సినిమారంగం నించి కాకుండా భగవద్గీతకి తీసికెళ్ళాను. అర్జునుడు అస్త్రసన్యాసం చేశాడు - నేను నెత్తుటికూడు తినలేను బావా - అంటూ. అపుడు విశ్వరూపం చూపిన విశ్వనాథుడు - ఆ భారతవీరునికి భగవద్గీత ఉపదేశం చేశాడు. ఏమంటున్నాడు?

సమరము చేయనంచు రభసమ్మున చాపము కింద వైచి
సంభ్రమునకు లొంగిపోయితివి బంధువులను హతమార్చనంచు
నీ భ్రమలు తొలంగె నేడు భగవంతుని రూపము నీదు హృత్సరో
జమునన్ చూడగా విజయా!  శాంతి లభించె జయప్రదంబుగన్

- అంటూ ఆ పద్యం చెప్పి మళ్ళీ నాకేసి తిరిగి - మొదటిపాదం చెప్పారు:
పరువము పాలపొంగువలె పరువులు తీయు వసంతవేళ భా
చంపకమాలలో ఒక పాదం ముగిసింది.

తర్వాత దత్తపది. రామచంద్రారెడ్డిగారు గాజులపల్లి - అని పిలిచారు రామారెడ్డిగారు.

రామచంద్రారెడ్డిగారు మైకందుకుని - సరాల, తరాల వరాలనరాల -ఈ నాలుగు పదాలతో తానా సభల అంతరార్ధాన్ని మీరొక పర్యాయం వర్ణించవలసిందిగా - అంటూ దత్తపదిని ఇచ్చారు.

రామారెడ్డిగారు "ఆ పదాలకు ముందూ వెనుకలు మార్చుకోవచ్చు కదా - ఈ పద్ధతిలో చేసుకుందాం అంటూ - తరాలతో ప్రారంభిస్తాను - అని చెప్పి - తరాల, సరాల, వరాల, చివరిలో నా  నరాల - ఇతివృత్తం మీరిచ్చారు - వృత్తం నాయిష్టమే కదా ?" అంటూ దత్తపది మొదటిపాదం చెప్పారు: తరాల దాక సాగుగాక తారలుండు దాక పూ

ఇక వర్ణన - కుప్పా విజయశ్రీగారు.

మా నానీల-నానీ విజయశ్రీగారు "సభకు నమస్కారం. రామిరెడ్డిగారు వారి ప్రారంభ పరిచయంలో రెండు మూడు పదాలు వాడారు. మామూలుగా నేను వర్ణనకి వేరే అంశం అనుకున్నదాన్ని వారి అత్యద్భుతమైనటువంటి ఆ పరిచయంలో కొన్ని చక్కటి హాస్యపూరితమైన, సరసపూరితమైన వాక్యాలు కొన్ని నాకు దొరికినై. నీలిమేఘమువోలె అన్న పదమొకటి, విజయచాపము అన్న పదం వారు వాడారు - వారు రామనామధేయాంకితులు కనక - ఈ పదాలతో వారినడుగుదామని ఇప్పటికిప్పుడు నాకనిపించింది. అంటే రామ అనే శబ్దం మీ నామంలో వుంది కనక రామాయణంలో అడుగుదామని ఆలోచన కలిగింది. రామాయణం అంటే అందరికీ తెలిసిందే. యావత్ స్థాస్యంతి గిరయ: సరితశ్చ మహీతలే -తావత్ రామాయణ కథా లోకేషు ప్రచరిష్యతి. అంత మహత్తరమైన కథలో - రామో విగ్రహవాన్ ధర్మః  - అన్నటువంటి అంశాన్ని తీసుకుని రామ అన్న వారి నామం తీసుకుని విజయచాపం అన్నది ప్రయోగించారు - నీలిమేఘం అన్నారు. ఈ మూడూ రాముడికి మనం ప్రత్యేకంగా అన్వయించుకోవక్కర్లేదు - సహజంగా వున్నటువంటివే - కాకపొతే ధర్మాన్ని హాస్యరసంలో చెప్పమని వారిని అడుగుతున్నాను. ధర్మానికి హాస్యరసం విరుద్ధమయినదే - ధర్మమంటే ఒక ప్రతిపాదనతో కూడిన వస్తువిశేషమే - ఆ రామో విగ్రహవాన్ ధర్మః అన్నది వాల్మీకి రామాయణంలో వున్నదానికి విశ్వనాథవారు ఏ విధంగా కొంత విశ్వనాథవారి విసుర్లలో హాస్యము అధికమే - అయితే ధర్మాన్ని హాస్యరస సమ్మేళనంతో చెప్పవలసిందిగా కోరుతున్నాను" అనగానే

ఒక చిరునవ్వు నవ్వుతూ నరాల రామారెడ్డిగారు - "నాకేమీ అర్థం కాలేదమ్మా " - అంటూనే - రామరూపము నయనాభిరామమగుచు - తేటగీతిలో ఒక పాదం ముగించారు వర్ణనలో.

తర్వాత న్యస్తాక్షరి - మద్దుకూరి చంద్రహాస్‌గారు.

"అందరికీ మరోసారి నమస్కారమండి" - అని మొదలుపెట్టి - "వృత్తం ఉత్పలమాల - ఇతివృత్తంమొదటిపాదం మూడో అక్షరం -హ - (ఇక్కడ  నారాయణస్వామిగారు - హాహాకారంతో మొదలుపెట్టారన్నమాట అని మహా-ప్రస్తుత ప్రసంగమే చేశారు ) రెండోపాదం ఐదో అక్షరం -రి. మూడోపాదం ఏడో అక్షరం - త. నాలుగోపాదం తొమ్మిదో అక్షరం - ము" - అనగానే నరాల రామారెడ్డిగారు తల్లిలో - త, ముద్దులో - ము అని అక్షరాలూ సరిచూసుకుంటూ ఉంటే - మంచి రసం పండించారు అంటూ సరస-ప్రసంగం చేశారు నారాయణస్వామిగారు.

హ-రి-త-ము - ఇతివృత్తం పర్యావరణ రక్షణ - వృత్తం-ఉత్పలమాల - ప్రకృతికి సంబంధించిన ఇతివృత్తం -అంటూ అన్ని అక్షరాలను బేసిసంఖ్యలో - 3, 5, 7, 9 - తీసుకుని - న్యస్తాక్షరి సమస్యనిచ్చారు చంద్రహాస్‌గారు.

అది వింటూనే - నారాయణస్వామిగారు - "ఇక్కడొక తమాషా చూడండి - ఆ నాలుగు అక్షరాలు కలుపుకుంటే - హరితము - అంటే పచ్చదనం అంటే అర్థం తోటి ఆయన అడిగిన ఇతివృత్తం కూడా పర్యావరణ రక్షణ గురించి అన్నమాట - అదీ చమత్కారం" - అంటూ చమత్కరించారు - చమక్కనిపించారు.

న్యస్తాక్షరి: మొదటి పాదం (మూడో అక్షరం - హ): జీవహరాంతరాయముగా స్నిగ్ధ జగమ్ములు రూపుమాపకన్

తర్వాతి అంశం - ప్రబంధపఠనం - దిట్టకవి సుందర్‌గారు - అని సంధానకర్త రామరాజభూషణుడుగారు ప్రకటించారు.

దిట్టకవి సుందర్‌గారు వసుచరిత్రలోని ఒక పద్యం చదవగానే - "అవధానిగారు ఈ పద్య సందర్భాన్ని మనకి వివరిస్తూ ఆ పద్యార్థం  మనకు చెప్తూ ఆ పద్యాన్ని విశ్లేషిస్తారు - అదీ ఈ ప్రబంధపఠన ఉద్దేశ్యం" -  అంటూ వివరించారు రామరాజభూషణుడుగారు.

"ఉద్దేశ్యం బాగానే వుంది - కానీ అవధానంలో అవధాని మనసు పద్య రచన మీద వేరే పద్ధతుల్లో వున్నపుడు ఈ వర్ణనాత్మకమైన పద్యం చాలా ఇబ్బంది అవుతుంది. అందువల్ల ప్రబంధపఠనం, పురాణపఠనం - దాని ఉద్దేశ్యం ఏంటంటే అవధాని యొక్క మనసును డైవర్ట్ చేయడం - అంతే దాని ప్రయోజనం - అంతే కానీ పాండిత్యపరీక్ష కాదు. సరే - వసుచరిత్రలో ఉన్నటువంటి అద్భుతమైన పద్యాల్లో ఇదొకటి - వసుడన్నారు కాబట్టి వసుచరిత్ర". - అని రామారెడ్డిగారు అంటూ ఉండగా సంధానకర్తగారు అందుకుని - "రామరాజభూషణుడు ఇక్కడ ఉన్నాడని వసుచరిత్రలో పద్యాన్ని ఎంచుకున్నారాయన" - అంటూ చమత్కారపు మెరుపు మెరిపించారు అష్టావధాన సభలో.

నరాలరామారెడ్డిగారు - "దిట్టకవి సుందర్ - మాంచి దిట్టకవి - రామరాజభూషణుడినే పట్టుకున్నారు" - అని ఇంకోసారి చమత్కరించి -  "వసుచరిత్రలో వసుమహారాజుని వర్ణించే పద్యాన్ని గుర్తుచేశారు మీరు" అంటూ - క్లుప్తంగా ప్రబంధపఠనాన్ని దాటవేశారు.

తర్వాత - ఆశువు - డాక్టర్ బండ్ల హనుమయ్యగారు - "మాజీ-తానా-అధ్యక్షులు,  తానా-మాజీ-అధ్యక్షులు" - అని పరిచయం చేశారు రామరాజభూషణుడుగారు.

హనుమయ్యగారు " నమస్కారమండి అందరికీ " అని ప్రారంభించి - "అవధానిగారూ - ఈ ఇరవయ్యొకటవ తానా మహాసభల థీము - ఎల్లలు లేని తెలుగు - ఎప్పటికీ వెలుగు. అంటే తెలుగుభాష అనేది మన ఆంధ్ర దేశానికే పరిమితమైనది కాదని - అనేక రాష్ట్రాల్లో, ఇతర దేశాల్లో తెలుగు వుందని చెప్పుకోవటానికి. అయితే మనందరికీ బాధాకరమైన విషయం ఏంటంటే మన భాషని మన పాఠశాలల్లోనే పిల్లలకి నేర్పటం లేదు. ఈ భాష మనుగడ ఏమిటి? భాష ఉంటుందా? లేక కనుమరుగైపోతుందా? అతి మధురమైన మనోహరమైన మన భాషని పదికాలాలు నిలుపుకోవాలంటే మన కర్తవ్యం ఏంటి? ఈ విషయం మీద మీరు ఒక పద్యం చెప్పండి." అని కోరారు.

రామరాజభూషణుడుగారు  అందుకుని - "దేశ భాషలందు తెనుగు లెస్స అని మన శ్రీకృష్ణదేవరాయలవారు చెప్తే - ఈ రోజున ఆంధ్రదేశంలో తెలుగు లెస్సు అంటున్నారు " అని అంటించారు.

"లెస్సా? అంటే లెస్ అయిందా? అనడుగుతున్నారు"  - అని అందుకుని రామారెడ్డిగారు -

తేనెసోనలు జాలువారు తెలుగుభాష మల్లెమొగ్గల మృదులత వెళ్లి విరియ
ముద్దుముద్దుగ మురిపాలు మూటకట్ట నాట్యమాడుత పిల్లల నాల్కమీద

- అనగానే

"అవధానిగారికి నాట్యమంటే బాగా ఇష్టమల్లే వుంది - ఇందాక వాణి మీద చెప్పిన పద్యంలో కూడా నా నాలుక మీద వాణి నాట్యం చేయాలి అని కోరుకున్నారు - అయ్యా - తమరు బహుకళా కోవిదులా ?" - అని ప్రస్తుతించారు అప్రస్తుతప్రసంగి నారాయణస్వామిగారు.

"నాకు నాట్యం చేసేది చేతకాదు కాబట్టి ఎవరైనా నాట్యం చేస్తే చూసి ఆనందిస్తా - మీరు చేసినా కూడా" - నన్నారు నరాలవారు.

"ఇంతటితో మొదటి వరుస పూర్తయింది. అధ్యక్షుడిగా నాకొక కీలక సమస్య ఎదురయేట్లుగా కనిపిస్తోంది ఎంతో రసవత్తరంగా సాగుతున్న ఈ అష్టావధానాన్ని ఇంకొక గంటలో  పన్నెండు గంటలకల్లా ముగించే అవకాశం దొరుకుతుందా అని - కాబట్టి పృచ్ఛకులు కొంచెం తక్కువ సమయం తీసుకుని సూటిగా మీ సమస్యలు చెప్తే బావుంటుంది - ఇప్పుడు రెండో విడత అవధానిగారికి" - అంటూ రామరాజభూషణుడుగారు అష్టావధానంలో రెండో వరస ప్రారంభించారు.

మళ్ళీ జువ్వాది రమణగారి నిషిద్ధాక్షరితో రెండోవరస మొదలయింది.

"వ"
వ-కారం వద్దన్నారు - మొదటిపాదం కాంక్షా దగ్గర ఆగింది - ఇప్పుడు - ధీ - అనగానే రమణగారు "ప్రాస మీదేనా అనడిగారు. అవధాని గారు "ప్రాస నాదే - మీకు దానిమీద ధ్యాస ఉండకూడదు" అన్నది విని నవ్వుతూ రమణగారు " సరే - అయితే చెప్పండి" అన్నారు.

అవధానిగారు "ధీనా"
ర (నిషేధం)
వ
క (నిషేధం)
ధి
క (నిషేధం)
పూ
ర (నిషేధం)
జ్య
మ (నిషేధం)
ధా
ర (నిషేధం)
మ
దీ (యతిప్రాస నిషేధం లేదు)
న (నిషేధం)
క్షా
ప (నిషేధం)
రూ
డ (నిషేధం)
పా

దీనావధి పూజ్య ధామ దీక్షారూపా - రెండుపాదాల నిషిద్ధాక్షరి ముగిసింది - బాహుబలి ఇతివృత్తంతో. 

"ప్రేక్షకుల్లో పెన్నూ-కాగితం వున్నవారు ఎవరన్నా ఉంటే అవధానిగారు చెప్తున్నప్పుడు పద్య పాదాలు విడిగా రాసుకుని సరిచూసుకోండి - అది మీక్కూడా కాలక్షేపంగా ఉంటుంది" అని సూచించారు నారాయణస్వామిగారు.

సమస్య - మళ్ళీ గుర్తు చేశారు : వరుసలు జూడగా మధురవాణి గిరీశము కూతురౌ గదా - అంటూ అధ్యక్షులు.

"భా అని పైనొక అక్షరం చెప్పాను కదా -
సురముగ సూన సాయకుడు సూటిగ బాణములేయుచుండ - సూటిగ - అంటే గురితప్పకుండా - యతి పొతే మతి పోతుందిక్కడ - గురి తప్పకుండా అంటే నాకొకటి జ్ఞాపకమొస్తోంది ఇక్కడ" - అంటూ ఒక జోక్ చెప్పారు అవధానిగారు.

ఆ జోకేంటంటే:

ఒక భర్త డాక్టరు దగ్గరకెళ్ళాడు. 
ఏం కంప్లైంటు అంటే - "డాక్టరుగారూ - ఐదు సంవత్సరాల నుంచి మా ఆవిడ రోజూ ఏది చేతికి దొరికితే అది తీసుకుని కొడుతూ వున్నది - తప్పించుకోలేకపోతున్నాను" అంటే
"మరి నువ్వేం చేస్తున్నావు" అనడిగాడు డాక్టర్.
"ఇంతవరకూ తప్పించుకుంటున్నానండి - ఎట్లాగో మేనేజ్ చేస్తున్నాను"
"మరిప్పుడేమయింది?"
"ఇప్పుడామె గురి తప్పకుండా కొడుతున్నది - ఎట్లా తప్పించుకోవాలో చెప్పండి " అన్నాడా భర్త.

అవధానిగారు చెప్పిన జోక్ నవ్వులు పూయిస్తే - "ఎట్లాగూ పద్యంలో మన్మధ బాణాల  ప్రసక్తి వచ్చింది కాబట్టి - గురి తప్పకుండా కొట్టడం వచ్చింది కాబట్టి ఎప్పుడూ పూలదండలూ, పూలు అవీ ఆవిడకి అందుబాటులో ఉంచితే ఆయన పని కొంచెం బావుంటుంది" - అంటూ ఇంకొన్ని నవ్వుల బాణాలేశారు నారాయణస్వామిగారు.

సురముగ సూన సాయకుడు సూటిగ బాణములేయుచుండ బం - అంటూ సమస్యాపూరణంలో రెండో పాదం పూర్తిచేశారు అవధానిగారు.

దత్తపది రెండవపాదం:
సరాల సౌరభాలు సారసాల మాలగా - అవధానిగారి రెండో పాదం పూరణ
రసాలూరుతున్నాయి - అంటూ నారాయణస్వామిగారి శ్లాఘన.

"అవధానిగారూ - ఇన్నిసార్లు అమెరికా వచ్చారు మా డాలరు నోట్లని చూసేవుంటారు - ఆకుపచ్చగా ఉంటాయి - పచ్చగా వున్నాడు అంటే బాగా డాలర్లువెనకేసుకున్నాడు అని అర్థం. మొన్నీ మధ్యనశ్రీపాద సుబ్రహమణ్యశాస్త్రిగారి అనుభవాలూ-జ్ఞాపకాలూ అన్న జీవిత చరిత్ర చదువుతూ ఉంటే అందులో ఆయన ఒక ఊరి కామందుగారి దగ్గరికి వెళ్ళి సహాయం చేయమంటే ఆయనొక పచ్చనోటిచ్చాడు అని రాసుకున్నారు - మరి ఆరోజుల్లో ఇండియాలో కూడా ఈ డాలరు నోట్లుండేవంటారా?" అన్న నారాయణస్వామిగారి ప్రశ్నకి సమాధానంగా రామారెడ్డిగారొక పాటను గుర్తుచేసుకుని - పచ్చజండా ఊపితే రైలు బండి వెళ్తుంది, పచ్చనోటు లేకపోతె జీవితపు బండి నడవదు - అంటూ మనకీ పచ్చనోట్లున్నాయి అని చెప్పి -

వర్ణన రెండో పాదం : నీలమేఘము నిగ్గులు నింపుకుని

న్యస్తాక్షరి రెండో పాదం: ఐదో అక్షరం - రి: జీవ తో మొదలుపెట్టాం కాబట్టి వ-కారం ప్రాస అంటూ చెప్పిన రెండోపాదం: పావన హారి భూజముల పచ్చదనమ్ములు పల్లవింపగా 

తర్వాత ప్రబంధ పఠనం వర్ణన ఎక్కువ లేకుండా ఇవ్వమని కోరారు అవధానిగారు - ఆలోచించడానికి సమయం ఎక్కువ లేదని.

దిట్టకవి సుందర్‌గారు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు రాసిన ఆముక్తమాల్యదలోని పద్యం చదివారు. ఆ పద్యం వింటూనే - అవధానిగారు - ఈ పద్యం ఒక మఱ్ఱిచెట్టుని వర్ణించినది - మాలదాసరి కథలోనిది. మాలదాసరి మారులుతీగ తొక్కి దారితప్పి ఒక అరణ్యమధ్యానికి - ఒక పెద్ద మఱ్ఱి చెట్టు దగ్గరికి వెళ్ళాడు. ఆ మఱ్ఱిచెట్టుని శార్దూలంలో వర్ణించారు శ్రీకృష్ణదేవరాయలు. ఆ పద్యం కూడా శార్దూలంలా మన మీద పడుతుంది - అంటూ వివరించి ప్రబంధపఠనం అంశాన్ని ముగించారు.

[ప్రబంధపఠనం అంశాన్ని మళ్ళీ వెనక్కి వచ్చి రాసుకోవాలి నేను - ఇందులో ఆముక్తమాల్యదలోని పద్యాన్ని  - నారికేళపాక - శార్దూలాన్ని - చేపలకూరని వర్ణిస్తూ ఉన్నదాన్ని - చాలా ఇష్టంగా  రామారెడ్డిగారు తలుచుకున్నారు - వింటూ రాయడానికి కూడా చాలా సమయం తీసుకునేలా వున్నాయి అవి - తర్వాత తీరిగ్గా వున్నప్పుడు వచ్చి చేరుస్తాను వాటిని.]

తర్వాత ఆశువు - బండ్ల హనుమయ్యగారు "డొనాల్డ్ ట్రంప్ గారి పేరు మీరు వినే  వుంటారు - మంచో చెడో ఒక ప్రభంజనంలా వచ్చి అలజడిని సృష్టించాడు - ఆ ట్రంప్ గురించి ఓ పద్యం చెప్పండి" అని కోరారు.

రామారెడ్డిగారి ఆశుకవిత:

అమెరికా దేశ సౌభాగ్యమతిశయింప  - అడుగు అడుగున ప్రత్యర్థులంతరింప 
కఠిన నిర్ణయ కౌక్షయ ఘాతములను - ట్రంపు డొనాల్డు ధీరత నింపుచుండె 
(కౌక్షయం అంటే ఖడ్గం.)

ఇప్పుడింక మూడో వరస:
నిషిద్ధాక్షరి (జవ్వాది రమణగారు)

మళ్ళీ బ (నిషేధం) అని మొదలు పెట్టబోయారు కానీ అష్టావధానానికి కేటాయించిన సమయం మించిపోతోందని అవధానిగారు మూడో పాదం నిషేధం లేకుండా పూర్తి చేయడం మొదలుపెట్టారు  - లీనమ్ముగా చిత్రమ్ముగా మాన - అంటూ.

అప్రస్తుతప్రసంగం: "అవధానిగారూ మీ పద్యాల్లో బాగా మంచి భావుకత, రసోత్పత్తి - రసం మంచి రుచిగా ఉంటోంది  ఇటువంటి రసవత్తరమైన పద్యాలు అల్లటానికి, చెప్పటానికి ఈ చేపల కూరల్లో రుచికి ఏమన్నా సంబంధం ఉందంటారా?" అని అడిగిన నారాయణస్వామిగారి ప్రశ్నకి "చేపల కూర పద్యం చెప్పానని అలా అడుగుతున్నారా అని నవ్వి దానికి - దీనికి సంబంధం ఏమీ లేదు' అని సమాధానమిచ్చి - నిషిద్ధాక్షరిలో మూడోపాదం - లీనమ్ముగా చిత్రమ్ముగా మానవ - చెప్పి సమయాభావం వల్ల నాలుగోపాదం కూడా పూరించేశారు : బాహుబలి రీతి మన్నన గాంచెన్ . 


పద్య రచనా ప్రక్రియలో వచ్చిన అంశాలలో ఇప్పుడు విడివిడిగా చెప్పిన పాదాలనన్నీ కలిపి చివరిలో ఏ పద్యానికా పద్యం ధారణ చెప్తారు అవధానిగారు - అని చెప్పారు అధ్యక్షులు మరియు నారాయణస్వామిగారు.

సమస్యాపూరణం లో మూడో పాదం:

కిందటి పాదంలో చివరి అక్షరం బంకలుపుకుని
(బం)ధురముగ  విక్రమించి కడు ధూర్తత నిత్యము చూపుచుండెగా

 వర్ణన మూడోపాదం మరియు నాలుగోపాదం : 

విజయచాపము రణమున విక్రమింప
బాణవర్షము కురిపించె  పాటవమున

అప్రస్తుతప్రసంగం: బాణవర్షం అనేటప్పటికి గురువుగారూ - అన్నమయ్య ఒక సంకీర్తనలో నలువున ప్రాణేశ్వరుపై నాటిన ఆ కొనచూపులు నిలువునా పెరుకగా అంటిన నెత్తురు కాదు కదా? - అని రాశాడు - ఈ చూపుల తూపులు అమ్మవారు అయ్యవారి మీదకి వేసిందా? అయ్యవారు అమ్మవారిమీదకి వేశాడా?

అవధానిగారి సమాధానం: ఇద్దరి చూపులు తూపులేకదా? పరస్పరం రువ్వుకుంటారు అయినా అవి నిజంగా రక్తాలొచ్చే గాయాలేం కాదు - అవి మధురగేయాల్లాంటి గాయాలు - ఉత్ప్రేక్షాలంకారంలో చెప్పారన్నమాట.

దత్తపది మూడో - నాలుగో పాదాలు: 

వరాల హృద్య పద్య పాళి తాన కంఠమాలగా
నరాల రామరెడ్డి వంద నందనాలు పూయగా 

న్యస్తాక్షరి - మూడో పాదం: ఏడో అక్షరం - త:

భావన పొంగు చేతముల  స్వర్ణ వసంతము పుల్కరింపగా 

నాలుగో పాదం: తొమ్మిదో అక్షరం - ము:  

శ్రీ విలసిల్లి ఈ జగము చిక్కని శోభలు నింపుగావుతన్ 

ఇప్పటికి  నాలుగు విడతలు పూర్తయింది - ఇంకొద్ది నిముషాల్లో శ్రీ రామారెడ్డిగారు వీటన్నిటినీ ధారణ చేసి - అన్ని పద్యాలూ ప్రదర్శించారు.

నరాల రామారెడ్డిగారి ధారణ:
 
నిషిద్ధాక్షరి:

సోదరులు జువ్వాది రమణగారు బాహుబలి గురించి చెప్పామన్నారు. బాహుబలి నంబర్ వన్, నంబర్ టూ తర్వాత భారతదేశమే కాకుండా ప్రపంచమంతటా బాహుబలి-జ్వరం పట్టుకుంది - చలిజ్వరం లాగా. అది మనక్కూడా తప్పలేదు. నిషిద్ధాక్షరిలో అది నిషేధం చేయలేని పరిస్థితి గదా!

ఔనా మానస కాంక్షా
దీనావధి పూజ్య ధామ దీక్షారూపా 
లీనమ్ముగా చిత్రమ్ముగా మానవ
బాహుబలి రీతి మన్నన గాంచెన్  

సమస్యాపూరణం:

(మధురవాణి! అని సంబోధిస్తూ ధూర్తత అనే లక్షణం గిరీశం కూతురులా వుందే - అని చెప్తున్న చమత్కారం ఈ పద్యంలో వుంది.)

పరువము పాలపొంగువలె పరువులు తీయు వసంతవేళ భా
సురముగ సూన సాయకుడు సూటిగ బాణములేయుచుండ బం
ధురముగ  విక్రమించి కడు ధూర్తత నిత్యము చూపుచుండెగా  
వరుసలు జూడగా మధురవాణి! గిరీశము కూతురౌ గదా


దత్తపది: 

(తరాల -సరాల - వరాల-నరాల అనే పదాలు వాడి తానా సభల గురించి పంచచామరం అనే వృత్తంలో చెంగు-చెంగున ఎగురుతున్నట్టుగా చెప్పిన హృద్యమైన పద్యం ఇది.)

తరాల దాక సాగుగాక తారలుండు దాక పూ
సరాల సౌరభాల సారసాల మాలగా 
వరాల హృద్య పద్య పాళి తాన కంఠమాలగా
నరాల రామరెడ్డి వంద నందనాలు పూయగా
వర్ణన:

రామరూపము నయనాభిరామమగుచు
నీలమేఘము నిగ్గులు నింపుకుని 
విజయచాపము రణమున విక్రమింప 
బాణవర్షము కురిపించె  పాటవమున

న్యస్తాక్షరి:
 హ-రి-త-ము - ఇతివృత్తం పర్యావరణ రక్షణ - వృత్తం-ఉత్పలమాల - ప్రకృతికి సంబంధించిన ఇతివృత్తం -అంటూ అన్ని అక్షరాలను బేసిసంఖ్యలో - 3, 5, 7, 9 - తీసుకుని - న్యస్తాక్షరి సమస్యనిచ్చారు చంద్రహాస్‌గారు.

జీవహరాంతరాయముగా స్నిగ్ధ జగమ్ములు రూపుమాపకన్ 
పావన హారి భూజముల పచ్చదనమ్ములు పల్లవింపగా
భావన పొంగు చేతముల  స్వర్ణ వసంతము పుల్కరింపగా   
శ్రీ విలసిల్లి ఈ జగము చిక్కని శోభలు నింపుగావుతన్


[ఈ అష్టావధానం వీడియో తీసి, పంచుకున్న శ్రీ కూచి శాస్త్రిగారికి బోల్డన్ని ధన్యవాదాలు]

 



ఉపసంహారం: 

వీడియో వుంది కదా - రెండు ముక్కలేవో చెప్పి అది పోస్ట్ చేసేస్తే సరిపోతుంది కదా అనిపించింది చాలాసార్లు - కానీ తరతరాల తెలుగువారి సాహితీసంపదైన పసందైన అష్టావధానాన్ని - అంత పెద్ద వయసులో, అలసట (jet-lag) తీరకపోయినా - తమ కష్టం కనిపించనీయకుండా - తెలుగు మీద, పద్యం మీద ఎంతో ఇష్టంతో - ఆ హాలులో వున్న అతి కొద్దిమందే అయినా - నిరుత్సాహ పడకుండా -  సరే తమ పాండిత్యాన్ని ప్రదర్శించడానికి ఉత్సాహపడిన తెలుగు మాష్టారు-అవధాని నరాల రామారెడ్డిగారి మీద అభిమానంతో - మళ్ళీ మళ్ళీ ఎప్పుడైనా చదువుకోవడానికి వీలుగా నేను రాసుకున్న అష్టావధాన-పాఠం ఇది.  వీడియోలో ఉన్నది ఉన్నట్లు అంతా రాయలేకపోయాను కానీ ప్రధాన అంశాలు మాత్రం వదల్లేదు.

తెలుగు మీద నాకున్న ఎంతెంతో ఇష్టం - నాకొచ్చిన అంతంత మాత్రపు తెలుగులో...


ఎల్లలు దాటినా - తల్లి చాటునున్న తలపునిచ్చు
మెల్లగ అన్ననెవరైనా - చెవుల సోకి మనసు విచ్చు
చల్లని గంధపు పూతల హాయినిచ్చు
మల్లెల జాజుల మైమరపుల తావినిచ్చు
కమ్మనైన తెలుగు మాట మనది -
పలికితే పదికాలాలు మనవచ్చు 
నేను-నీవును మనము చేసి మనుమను దీవెనిచ్చు

ఎల్లలు దాటే - ఎల్లెడలా వెలిగే ( తానా జ్ఞాపిక నుంచి నా జ్ఞాపకం)

 బోలువో, బోల్డువో - బోల్డన్ని కబుర్లు రాస్తున్నానామరి!
అందులోనూ అంకెలతో పాటు అక్షరాలతోనూ, మాటలతోనూ నా ఆటల-పాటల సరదా ఉండనే ఉందా?!

అదీ - అద్గదీ ... అదే మరి  - చేర్చింది నన్ను తానా చోటికి - తానాలోని సాహిత్యకమిటీకి.

తానా జ్ఞాపికకి ఎల్లలు లేని తెలుగు - ఎప్పటికీ వెలుగు  అన్న శీర్షికన వ్యాసమో, కథో, కవితో రాస్తే బావుంటుందని హితులు, స్నేహితులు, సన్నిహితులు అన్న మాట పట్టుకుని తానా-వారి శీర్షికని నా మాటల్లో ఎల్లలు దాటే  - ఎల్లెడలా వెలిగే అనేసుకునితెలుగుమాట మీద నాకున్న ఇష్టాన్ని ఆ మాటా - ఈ మాటాగా - మాటలు పేర్చి-  కొన్ని మాటల్లో రాసి పంపించాను.

నన్నచ్చెరువున ముంచెత్తుతూ అదచ్చయ్యింది - అచ్చు పత్రికన నిచ్చలుగా నిలిచింది.

ఆ కబురు - ఈ కబురు అంటూ ప్రతీ వారం చెప్పడానికో కబురు ఎలాగూ ఉంటోంది కదా అని  ఓ పక్కన పెట్టగా - మరుగున వున్న ఈ జ్ఞాపిక-కబురు ఈ రోజుకి బ్లాక్కెక్కించాలనిపించింది.

రెండు చోట్ల మాత్రం అచ్చులో మార్పు కనిపించింది. అదీ... ఈ పేరాలో :

అన్నిటికన్నా త్రిక సంధి మీద ఆదో-ఈదో-ఏదో చెప్పలేని ప్రీతి కలిగింది - అందుకు ముఖ్య కారణం వేటూరి వారి "కాళింది మడుగున కాళీయుని పడగల ఆబాలగోపాలమాబాలగోపాలుని అచ్చెరువున (ఆ+చెరువున) అచ్చెరువున (ఆశ్చర్యంతో) విచ్చిన కన్నుల జూడ" అన్న పాటే అని చెప్పడానికి ఎలాంటి మోమాటమూ లేదు.

"ఆ-ఈ-ఏలు త్రికములనబడును" అన్న త్రికసంధి సూత్రాన్ని తలుచుకుంటూ ఆదో-ఈదో-ఏదో అన్న నా పన్-ధోరణి ఎడిటింగ్‌లో ఆటకట్టి ఆదో-ఇదో-ఏదో గా పండిపోయింది.

నా మోమాటం లేని హకారాన్ని హల్లు-అప్పు తెచ్చుకుని మోహమాటంగా  అచ్చు- తప్పయ్యింది.

ఏదేమైనా నా-మాట అచ్చులో తానా-మాటయ్యింది. ఈ రోజుకి నా బ్లాగుకి పోస్టయ్యింది. 

ఎల్లలు దాటే  - ఎల్లెడలా వెలిగే

ఓ న మః
శి వా యః
సి ద్ధం న మః

- అని నాలుగు పక్కలా పసుపు గౌర్లు పెట్టిన నల్లటి కొత్త పలక మీద తిన్నగా, పొడుగ్గా, బల్-నున్నగా వున్న పాలబలపం పట్టిన నా చేయి పట్టి రామశేషు మేష్టారు రాయించగానే నాలోని పసితనం ఆ అక్షరాల పసిడితనపు భ్రాంతిలో పడిపోయింది.

అప్పటివరకు ఆటపాటలే ఆరుకాలాలుగా సాగిన నాకు ఈ కొత్త అక్షరాలు దిద్దే ఆట బహు బాగా నచ్చింది. పొద్దున్న బళ్లోకి వెళ్లగానే మల్లయ్య మేష్టారు, రామయ్య పంతులుగారు, కోటేశ్వర్రావు మేష్టారు, రామశేషు మేష్టారు అన్ని తరగతుల పిల్లలనీ రెండు వరసల్లో నిలబెట్టి చేయించిన ప్రార్థన -

తల్లీ! నిన్ను దలంచి పుస్తకము చేతం బూనితిన్ నీవు నా
యుల్లం బందున నిల్చి జృంభణముగా నుక్తుల్ సుశబ్దంబు శో
భిల్లన్ పల్కుము నాదు వాక్కునను సంప్రీతిన్ జగన్మోహినీ!
ఫుల్లబ్జాక్షీ! సరస్వతీ! భగవతీ! పూర్ణేందు బింబాననా!

అని ఆ చదువులతల్లి పద్యంతో మొదలు. 

ఆ తర్వాత రోజూ మా తెలుగు తల్లికి మల్లెపూదండ పాడాల్సిందే. ఇవి రెండూ అయిన తర్వాతే పాఠాలు. 

పొద్దున్న పలకమీద మేష్టారు రాసిచ్చిన అఆలు నున్నగా జుట్టు దువ్వుకుని ముస్తాబైన కళకళలాడే అందమైన సన్నటి మెరుపు తీగల్లాంటి ఆడపిల్లల్లా కనిపించేవి. 

వాటిని దీక్షగా దిద్దీ, దిద్దీ - మధ్యాహ్నానికి శ్రద్ధగా పెంచి పెద్ద చేసేశాను - అని మురిసిపోయే సమయానికి అవి ఆటపాటల్లో, అరువు దెబ్బలాటల్లో జుట్టు చెదిరి, కాటుక కంటి హద్దులు దాటి బుగ్గల దాకా పాకిన గడుగ్గాయి అమ్మాయిల్లా తయారయేవి. 

ముందు రోజు రాసిచ్చిన నాలుగక్షరాలు గబగబా నేర్చేసుకుంటే మరుసటి రోజు ఇంకొన్ని కొత్తక్షరాలు పోగేసుకోవచ్చని - అలా కూడబెట్టుకున్న అక్షరాలతో కూడబలుక్కుని కనిపించిన కాయితమల్లా చదివేస్తూ ఉంటే కళ్ల ముందు రోజుకో కొత్త బంగారు లోకపు కిటికీ తెరుచుకుంటూ ఉంటుందని తెలిసిపోయింది. 

ఇంకేముంది - పరుగాపక చదువుబండి సాగింది. 

అచ్చులు, హల్లులు, ఒత్తులు, గుణింతాలు .... ఆ ... అక్కడ - ఆ గుణింతాల మలుపు దగ్గర బండి కొత్తదారి పట్టింది. 

క-కార అ-కారముల క  - క-కార ఆ-కారముల కా 

క-కార ఇ-కారముల కి  - క-కార ఈ-కారముల కీ 

క-కార ఉకారముల కు  - క-కార ఊకారముల కూ ...  అని గుణింతపు రాగాలు పాడుకుంటూ చిందులేసింది. 

అలా - అక్షరాలా - అక్షరాల మాలల్లుతూ మాటలూ, మాటల మూట గట్టి వాక్యాలు - చదవడం, రాయడం వచ్చేసింది - అలా రావడం నచ్చేసింది. 

తరగతులు త్వరితగతిన దాటుతుంటే జీవభాష వ్యాకరణం - జన జీవన వ్యవహారం ఒకేలా అనిపించేవి. 

అదెలా అంటే -  

మాటల మధ్య సంబంధాలు సంధులని 

మాటలు చేసే సావాసాలు సమాసాలని 

మాటలు చేసుకునే సోకులు అలంకారాలని 

మాటలు కట్టుకునే గుంపులు గణాలని 

మాటలు పేర్చి (పద్య)మాలలు కూర్చొచ్చని

ఆ మాటకొస్తే మాటకి, మనిషికీ బహు దగ్గర సంబంధముందనీ 

మాట కలిపిన మనసు కలుస్తుందని 

మాట నేర్పులేని మనిషికి  మనసు-చేర్పువుండదని 

మాటల గురించి ఇన్ని మంచి మాటలు తెలిశాక 

మాట-మనిషి అరమరికలు లేని అమరిక అని  ఎరుకయింది.

ఆ ఎరుకతోనే మాట తూలక ఒబ్బిడిగా వాడితే మాట మరింత ఎన్నికగా మన్ని మన్ననిస్తుందని తెలిసింది.

సరి సరి - ఈ మాటల-మాటలతో ఏమారి నా దారి దారి-మళ్లిపోయినట్లుంది.

ఎక్కడ ఆగాను - గుణింతాల దగ్గర కదూ ?! అనగా-అనగా తెలుగు-చదువు అతిశయ రాగపు బాట పట్టింది. హై స్కూల్ చదువులో విభక్తులు, ప్రత్యయాలు నేర్చి సంధులతో సంధి కుదిరింది. సంధులు నేర్వడం లెక్కలు కూడడం ఒకేలా అనిపించేది - రెంటి మీదా మక్కువ మిక్కిలిగా పెరిగింది.

అన్నిటికన్నా త్రిక సంధి మీద ఆదో-ఈదో-ఏదో చెప్పలేని ప్రీతి కలిగింది - అందుకు ముఖ్య కారణం వేటూరి వారి "కాళింది మడుగున కాళీయుని పడగల ఆబాలగోపాలమాబాలగోపాలుని అచ్చెరువున (ఆ+చెరువున) అచ్చెరువున (ఆశ్చర్యంతో) విచ్చిన కన్నుల జూడ" అన్న పాటే అని చెప్పడానికి ఎలాంటి మోమాటమూ లేదు.

తెలుగు బాటలో తొలితొలి దారుల మలుపులు దాటి - సాగే కొద్దీ ఒక్కొక్క మెట్టునెక్కుతుంటే  - కనుల చూపుకాననివీ  మినుకు-చూపులకానేవి అయిన మిణుకు లోకాల మజిలీలెన్నో. 

ఆ మజిలీలలోనే మొట్టమొదటిసారిగా అందిపుచ్చుకున్నవి  అందమైన ముగ్గులా అనిపించే దేవులపల్లి వారి అక్షరాలలో వరమోయి అనిపించిన నేటిరేయి కవితలు, మనపక్షం కాకపోతేనేమి కురిసేద్దామా అని వెన్నెలలే పరవశించే కృష్ణపక్షపు పాటలు. లోకానికి బాధ పంచిన ఆయన భాష ఆ బాధలో సౌఖ్యాన్నే చూపింది.

అలా సొంతమైంది  - క్షరము కాని అక్షరాల సాయంతో నింపుకున్న చదువుల అక్షయ తూణీరం. అమ్మ చెప్పిన 'విద్వాన్ సర్వత్ర పూజ్యతే' అన్న లోకోక్తి పట్టుకుని - జీవితపు సహచరునితో కలిసి - కోటివిద్యల్లో చెరో విద్యా ఎన్నుకుని తెలుగు దేశపు ఎల్లలు దాటి ప్రవాసమొచ్చాము. తెలుగు పాటలకు జిలుగులద్దిన మన-సు-కవి ఆత్రేయ గారన్నట్టు దూరమైన కొలది అనురాగం పెరుగుతుంది కదా!  ఏ పని మీదో బయటికి వెళ్లినప్పుడు తెలుగు మాట వినగానే అమ్మ-ఆవకాయ-ఇల్లు ఇత్యాదిగా అ-ఆ-లు జ్ఞప్తికొచ్చి మనసునీ-నోరునీ ఒక్కలా ఊరించేవి.

ఏ రెండు-మూడేళ్లకో వీలు కుదిరి సెలవు చిక్కి కన్నవారిని-మునుపున్న వూరుని చూడడానికి వెళ్లినప్పుడు వస్తూ వస్తూ మూటకట్టుకొచ్చిన కమ్మని కథలుండే-కమ్మలుగల-పుస్తకపు-తాయిలాలెన్నో.

ఈమధ్యే - నలుగురం చేరి కబుర్లాడుకునే వేళ - "ఎండాకాలంలో వడదెబ్బ తగిలిందెవరికో" - అన్న మా మాటలు విని - మా మాటల మేత నందిపుచ్చుకుని తామూ తెలుగు-పులుగులమై ఎగరాలని చూస్తున్న మా వంశవృక్షపు చిగురులు "Was she hit by a వడ? అని అడగ్గానే - ఫక్కుమనే నవ్వుతో బాటు "ఫర్వాలేదు - తినిపిస్తున్న తెలుగు-చిగురాకు వగరు - వగరు అంటూ తింటున్నా తీపిరాగమే పలికిస్తోంది - ఇలాగైతే మన తెలుగుకి ఢోకా లేదు - ఎల్లెడలా వెలిగేస్తుంది" అన్న నమ్మిక కుదిరింది.

ఉపసంహారం: 

తెలుగు - మన తెలుగు
మాటల వెలిగే - మనదైన వెలుగు
వీనుల విందు - పాటల పసందు
తెలుగు పలుకు అనండి -  మీరు వినండి
ఎవరైనా అనగా వింటుంటుండండి
ఇంకెవరో వినగా మీరంటుంటుండండి
తెలుగు అంటుంటే మనం వింటుంటే - ఎంత బావుంటుందో !
ఇలాగే అంటూ వింటూ వుంటే మన తెలుగు ఎంతకాలమైనా ఇలా వుంటూనే వుంటుంది
ఇలలో ఎప్పటికీ నిలిచి వుంటుంది - ఎల్లలు దాటి వెలుగుతుంది - ఎల్లెడలా వెలిగిస్తుంది.

తా(నా) సంబరాల తాజా(-1)కబుర్లు - ముగింపునాటి తొలిసంజ - అష్టావధానం-ఉపోద్ఘాతం

పొద్దున్నే ఎనిమిదిన్నరకల్లా - బదరి నన్ను అమెరికా's సెంటర్ దగ్గర దింపి - లోపలికి వెళ్ళి ఎవరైనా వున్నారో లేదో నేను చూసి - తనకి కాల్ చేశాక వెళ్తానని - బయటే కార్లో కూర్చుని వున్నారు.

ఇంతకీ బదరి బెంగేంటంటే ...

రోజూ విడవక తిరిగే తెలిసిన దారుల -
పూబాలల, పుప్పొడుల జాడల - అడుగులు కదిపి
కాళ్ళ వెంట నడిచి - నడకల నాపు పిల్లుల - జతగా నడుస్తూ
కాలి అలికిడికి దడిచి - పరుగాపని ఉడతల - వడిగా కలుస్తూ
ఏ దారి వెళ్తున్నానో మైమరచి  -
నా దారిని మరిచి -
దొరికిన దారే "గో"దారని -
ఏ దారిన పడితే ఆ దారే నా దారని
ఏదో ఒక దారిన ఇంటికి చేరడమే నాకున్న దారని
తిరిగే తన నిజదార -
నైజం తెలిసిన బదరి - అలా వెయిట్ చేయడంలో వున్న దారి - తన జవాబుదారి తప్ప మరేం కాదు :)

లోపలికి వెళ్ళగానే - అక్కడ కూర్చున్న సెక్యూరిటీ లేడీకి గుడ్‌మార్నింగ్ చెప్పి - అలా చూశానో లేదో - లోపల అప్పటికే మెరిసిపోతున్న చీరలు, రకరకాల డ్రెస్సుల్లో హడావిడిగా మెయిన్ స్టేజ్ వైపు వెళ్తున్న అమ్మలు, అమ్మాయిలు కనిపించారు.

వెంటనే ఒక అడుగు వెనక్కి వేసి - బయట కార్లోంచి లోపలికి చూస్తున్న బదరికి - "పర్వాలేదు- నేనొక్కదాన్నే కాదు - ఇంకా లోపల చాలా మంది వున్నారు - మీరు ఇంటికి వెళ్ళొచ్చు" - అని చెప్పి తను వెళ్ళగానే - లోపలి వెళ్ళాను.

లోపల అందరూ బ్రేక్‌ఫాస్ట్‌రూం వైపుగా వెళ్తున్నారు.

ఎదురుగుండా చిన్నారి దేవాంశి - వాళ్ళమ్మ అంజలి కనిపించి - హాయ్ చెప్పారు. అంతకు కొన్నిరోజుల ముందు Tae-Kwon-Do టోర్నమెంట్‌లో - నాలుగేళ్ళ బుల్లిపాప - దేవాంశి - అమెరికన్ నేషనల్ Anthem - భలే పాడింది. అదే ఇంకోసారి గుర్తు చేసుకుని - చెప్పి - అంజలికి పుత్రికోత్సాహము కలిగించాను.

అప్పుడే అంజలి చేతిలో కాఫీ చూసి - నేనూ ఒక కప్ తెచ్చుకుందామని బ్రేక్‌ఫాస్ట్‌రూం వైపు కదిలాను. కానీ అక్కడున్న క్యూ చూసి - వద్దులే - అనేసుకుని - మళ్ళీ వచ్చి ఈరోజు తానా-సాహిత్య కార్యక్రమాల్లో మొదటిదైన అష్టావధానం జరగబోయే ఫెర్రార థియేటర్ ముందున్న కుర్చీల్లో ఒక దాంట్లో కూర్చున్నాను.

ఇంతలో - మా లిటరరీ కమిటీ మెంబర్ - సుధాకర్ - ఫెర్రార థియేటర్ లోపలనుంచి బయటికి వస్తూ కనిపించారు. తనని చూడగానే - నేనూ థియేటర్ లోపలికి వెళ్ళాను.

అక్కడ అమృతరెడ్డి-సుగుణ -గార్లు కనిపించగానే - నిన్నటి రోజు పుస్తకాలు కొనుక్కోవడానికి డబ్బు-సాయం చేసిన సుగుణగారికి డబ్బులు ఇస్తూ - దాంతోపాటు అమృతరెడ్డిగారికి - భరాగో కథలు పుస్తకం ఇస్తూ - మీరిచ్చిన అప్పుకి నా వడ్డీ అండీ - అనగానే - సుగుణ గారేమో - "మీరిలా పుస్తకాలు ఇస్తారనుకుంటే అసలు డబ్బులు ఇచ్చేదాన్నే కాదు" అనీ -  అమృతరెడ్డిగారేమో "మీరిలా పుస్తకాలు ఇస్తారంటే మీకు రోజూ డబ్బులు అప్పిస్తాను" అనిన్నీ - మొత్తానికి రోజులో మొదటి నవ్వులు పూయించారు. అప్పుడే అమృతరెడ్డిగారు నేనెప్పటినుంచో చదువుదామనుకుంటున్న కాళీపట్నం రామారావుగారి కథలు - పుస్తకం నా చేతికందించారు - చదివి ఇవ్వండి అంటూ.

ఆ పక్కనే కొత్తపాళీ-నారాయణస్వామిగారు కనిపించారు. ఆయన నన్ను చూడగానే - దగ్గరికి వచ్చి - "అమ్మా! నిన్న మీరు పలకరించినప్పుడు మాట్లాడలేకపోయాను. నేను మీకు తెలుసన్నారు? ఎలా తెలుసు" - అనడిగారు. "మీ బ్లాగ్ చదివేదాన్నండి - మిమ్మల్ని ఇలా కలవడం ఆనందంగా వుంది" - అని చెప్తూ - ఆయనతో పరిచయ వాక్యాలు అయ్యాక - ఏవో బ్లాగుల విశేషాలు, నిడదవోలు మాలతిగారి బ్లాగులు, అనువాదాలు, అవీ మాట్లాడుతూ ఉంటే - ఇంతలో స.వెం. రమేష్‌గారు వచ్చి - అసలు అష్టావధానం అంటే ఏంటి అనడగ్గానే - నారాయణస్వామిగారు ఆయనకి శ్రీకృష్ణదేవరాయల కాలం నుంచి అవధానం ఎలా మార్పులు చెందింది - అసలు అష్టావధానంలో ఏమేమి అంశాలు ఉంటాయి - అనే విశేషాలు ఒక ఐదారు నిముషాలు చక్కగా వివరించారు.

అది వింటూ నిల్చుని ఉన్న నన్ను - ఆ పక్కగా కూర్చుని వున్న సదా-రమ దంపతులు వారి దగ్గరికి రమ్మని పిలిచారు. వెళ్ళిన నన్ను - పేరు, ఊరు - అడిగి - "మీ తెలుగు ఎంత బావుందోనండి - అసలు మీరు ఆయనతో మాట్లాడుతూ ఉంటే భలే ముచ్చటగా అనిపించింది - పైగా మీ పేరు మాకెంతో ఇష్టమైన గాయని శ్రీలలిత పేరు. మేము మెంఫిస్‌లో ఉంటాం - మా ఊళ్ళో మంచి గుడి ఉంది. మా ఇంటికొచ్చేయండి - మీకు చూపిస్తాం. వచ్చేముందు ఒక్కసారి కాల్ చేయండి చాలు" - అని అప్పటిదాకా ముక్కు-మొహం తెలియని నన్ను అంత ఇష్టంగా పలకరించి అభిమానంగా మాట్లాడుతూ - తాము తెచ్చుకున్న పాల-టీ పాలు పంచి ఇచ్చిన - నా వాక్కు మెచ్చిన - ఆ దంపతులని చూడగానే - ఒక్క నిముషం - అవాక్కయ్యాను.

వారి పక్కనే కూర్చుని అవధానం చూద్దామని రమగారి పక్కనే కూర్చున్నాను.

ఇంతలో నారాయణస్వామిగారు వచ్చి - అమ్మ! మీరు అవధానంలో పాల్గొనగలరా ?" అనడిగారు.

"పాల్గొనడం మాట అటుంచి - నేనింతవరకు - ఒక్క అవధానం కూడా పూర్తిగా చూడలేదు" - అని చెప్పాను.

"ఫర్వాలేదు - మీరు చేయగలరు - సమస్యకి పృచ్ఛకులు కావాలి - ఇదిగో సమస్య నేనిస్తాను మీకు - ఇందులో మొదటిది యుక్తంగా ఉంటుంది - అదే ఇవ్వండి" అంటూ ఒక చిన్న కాగితం నాచేతికిచ్చారు.

 అది పట్టుకుని - నా చేతిలో వున్న పుస్తకాల సంచీని - సదా-రమ-గార్ల దగ్గర వదిలి -

యమాతారాజభానసలగం 
భ ర న భ భ ర వ 
న జ భ జ జ జ ర 
మ స జ స త త గ 
స భ ర న మ య వ -

అని ఎప్పుడో పదోతరగతిలో వదిలేసిన ఛందస్సు పాఠాలు గుర్తు తెచ్చుకుంటూ - వేదిక మీదికి వెళ్ళాను.

వేదిక మీద - అష్టావధానం చేయబోతున్న నరాల రామారెడ్డిగారు, సంధానకర్త రామారాజభూషణుడు గారితో పాటు - నాతో కలిపి వేదిక మీద ఉన్న ఎనిమిది మంది పృఛ్ఛకులు ఎవరంటే:



నిషిద్ధాక్షరి: జువ్వాది రమణగారు
**సమస్య: నేను 
దత్తపది: గాజులపల్లి రామచంద్రారెడ్డిగారు
వర్ణన: కుప్పా విజయశ్రీగారు
న్యస్తాక్షరి: మద్దుకూరి విజయచంద్రహాస్‌గారు
ఆశువు: బండ్ల హనుమయ్యగారు
ప్రబంధపఠనం: దిట్టకవి సుందర్‌గారు
అప్రస్తుతప్రసంగం: కొత్తపాళీ-నారాయణస్వామిగారు

[**లలిత ఉవాచ: భలే - కుదిరింది - సమస్య నేనే అవడం ;) -  ఆఫీస్‌లో Harry ఆత్మీయంగా నాకు ప్రసాదించిన బిరుదు:  Trouble - Lalitha! The T in your name stands for Trouble - అంటూ. దానికి కారణం ఏంటంటే - బోల్డంత మాట్లాడేసుకుని, వాదించేసుకుని - హమ్మయ్య - అన్నిరకాలుగా ఆలోచించేశాం - Let's finalize this design - అని అందరూ ఊపిరి తీసుకోబోయే సమయంలో - Oh wait! This is all good - but I see an issue...- అంటూ అప్పటివరకూ కనిపించని ఇంకేదో సమస్యని బయటికి తెస్తానని - "అబ్బా! ఇలాంటివన్నీ నీకే ఎందుకు కనబడతాయి - ఎలాగైనా - ట్రబుల్‌వే కానీ మామంచి ట్రబుల్‌వి" - అంటుంటారు నన్ను. అసలు సమస్యా పూరణంకి మొదట అనుకున్నది ఆలూరి సురేంద్ర కుమార్‌గారిని - కానీ తానొకటి తలిచిన - తానా ఒకటి తలిచిందని - సమస్యాపూరణం కాదు - అక్కడ సమస్యే అవ్వాలంటే నేను తప్ప ఇంకెవ్వరు నాకు పోటీ? :) ]

వేదికకి అటు నలుగురు, ఇటు నలుగురుగా - పృచ్ఛకుల కోసం వేసిన కుర్చీల్లో కూర్చున్నామో - లేదో - అప్పుడు గుర్తుకొచ్చింది - నా ఫోన్ పుస్తకాలసంచీలో పెట్టేశానని - కనీసం అది ఉంటే అయినా - అంతకుముందే  సేవ్ చేసుకున్న నారాయణస్వామిగారి నంబరుకి టెక్స్ట్ చేసి - నా సందేహాలు తీర్చుకోగలిగేదాన్ని కదా - అని తెగ బెంగ పడిపోయాను.

ఇంతలో - ఆయనకే ఏదో అనుమానం వచ్చినట్టుంది - నా దగ్గరికి వచ్చి - వరుసలు జూడగా మధురవాణి గిరీశము కూతురౌ గదా - అన్న చంపకమాల పద్య-పాదంలో అన్ని జ-గణాలూ సరిగ్గా ఉన్నాయో లేదో చూసి - అన్నీ సరిగ్గానే వున్నాయి అని చెప్పి వెళ్ళారు.

నేను కూడా - మనసులో లెక్కలేసేసుకుని - పోన్లే! అన్ని గణాలూ బానే వున్నాయి - ఏదో ఈ ఒక్క లైనూ చెప్పేస్తే నా అవధాన-అవస్థ తీరిపోతుంది అనుకున్నాను.

ఇంతలో నా పక్కన కూర్చున్న జువ్వాది రమణగారు - నా దగ్గరున్న సమస్య చూసి - "అవధానిగారు ఇదెలా పూర్తి చేస్తారో చూడాలి. ఒకవేళ ఆయన చెప్పలేకపోతే మీరు పూరించాల్సి ఉంటుంది" అన్నారు.

అంతే ! ఆ మాటతో నరాల రామారెడ్డిగారి అష్టావధానం - నా పాలిట కష్టావధానం కాబోతోందని అర్థమైపోయింది నాకు.

చేసేదేముంది - కష్టమో, క్లిష్టమో - మొట్టమొదటి అష్టావధానం - పార్టిసిపేటేద్దాం - అనేసుకునేశాను.

వేదిక మీద అందరి పృచ్ఛకుల పరిచయాలు మొదలయ్యాయి.

నా వంతు వచ్చేసరికి - "నా పేరు లలిత - తెలుగు ఇష్టం - తెలుగులో పుస్తకాలు చదువుతాను - అంతకన్నా చెప్పుకోవడానికి ఏం లేదు"- లాంటి మాటలేవో చెప్పి ఊరుకున్నాను.

ఒక మాట: మిగిలిన తానా-పోస్టులకి , ఈ అవధానం పోస్టులకి ఒక తేడా వుంది. మిగిలినవన్నీ - విన్నవి గుర్తు పెట్టుకుని రాస్తే - ఈ అవధానం పోస్టులు మాత్రం మా సాహిత్య కమిటీ సభ్యులు - కూచి శాస్త్రిగారు - రికార్డ్ చేసిన వీడియో ఆడియోని చెవిలో-ఇయర్‌బడ్స్ పెట్టుకుని రాశాను. 

వీడియో ఇలా మొదలవుతుంది (వీడియో యూట్యూబ్ లింక్ ఈ అవధానం పోస్టుల చివర ఇస్తాను - ఓపిక పట్టండి ప్లీజ్!)


అందరికన్నా చివరిగా వచ్చిన మద్దుకూరి విజయచంద్రహాస్‌గారు తన ఆలస్యానికి క్షమాపణలు చెప్తుండగా వీడియో మొదలవుతుంది.

 చంద్రహాస్‌గారికి ఇది మూడో అవధానం - ఇంతకుముందు మేడసాని మోహన్‌గారు, గరికిపాటి నరసింహారావుగారు చేసిన అవధానంలో పాల్గొన్నారట.

సంధానకర్త రామరాజభూషణుడుగారు అప్పటికే కాలాతీతమయింది - మరింత జాగు చేయకుండా కార్యక్రమం మొదలుపెడదామని చెప్పి - అవధానిగారిని సభకి పరిచయం చేశారు:
శ్రీ నరాల రామారెడ్డిగారు ప్రొద్దుటూరు వాస్తవ్యులు. పదహారో ఏటనుంచి అవధానం మొదలుపెట్టారు. వెయ్యికి పైగా అవధానాలు దేశ విదేశాల్లో దిగ్విజయంగా సాధించారు. వారు చేసిన రచనలు - గాథాత్రిశతి, కర్ణభారతం, అవధానకవిత మొదలైనవి. మీ మనసుల్ని తుమ్మెదల్లాగా ఈ  కవితా ధారని గ్రోలడానికి విహరింపజేయండి - అంటూ శ్రీ నరాల రామారెడ్డిగారిని అవధానం ప్రారంభించమని కోరారు.

నరాల రామారెడ్డిగారి ఉపోద్ఘాతం:

నలభై వసంతాలు పూర్తిచేసుకుని ఇరవై ఒకటవ మహాసభగా రూపుదిద్దుకున్న ఈ తానా మహాసభలకు ఆత్మీయంగా, ఆప్యాయంగా ఆహ్వానించిన తానా అధ్యక్షులు శ్రీ జంపాల చౌదరిగారికి, కన్వీనరుగారికి, కార్యవర్గసభ్యులకు అందరికీ నా హార్దికాభినందనలు. 1992లో మొదటిసారిగా ఆటా ఆహ్వానం మీద న్యూయార్క్ నగరంలో అష్టావధానం చేశాను. ఆ తర్వాత ఆటా వారు పిలవగా మూడుసార్లు, నాట్స్ వారు పిలవగా మూడుసార్లు గత 20, 25 సంవత్సరాలుగా అమెరికా వచ్చి అవధానం, అవధానం మీద ఉపన్యాసాలు  చేశాను. ఈ 21వ తానా మహాసభలకు నన్ను ప్రత్యేకంగా ఆహ్వానించినందుకు మరొక్కసారి కృతజ్ఞతలు తెలియజేసుకుంటున్నాను.

అవధానానికి ముందుఉపోద్ఘాతంగా నాలుగైదు పద్యాలు చెప్పడం సంప్రదాయం. దానికి కారణం - సాహిత్యవాతావరణంలోకి ప్రేక్షకులని తీసుకుపోవడం. అందుకని సంక్షిప్తంగా నా అవధానం గురించి నాలుగైదు విషయాలు చెప్తాను.

కవితా ఆవాహనం:

ఒక తరుణ తరంగం సంచలిస్తే
ఒక కిరణ కురంగం సంచరిస్తే
ఒక వనవల్లిక పల్లవిస్తే
ఒక నవచంద్రిక పల్కరిస్తే
ఒక ప్రశాంత కాసారజలం కదలివస్తే
ఒక నిశాంత నీహారకణం నిలిచి చూస్తే
ఒక రాగమాలిక రవళిస్తే
ఒక మేఘబాలిక దిగివస్తే
అదే అదే నా కవితారూపం
అదే అదే నా హృదయ దీపం
అదే అదే నా విజయచాపం

తెలుగు భాషలో ఉండే అందమైన పదాలను పరిచయం చేయడం కోసం ఛందస్సులేని ఒక చిన్న వచన కవితలాగా చెప్పాను.

అవధానమన్నప్పుడు పద్యకవితలోనే సాగుతుంది. ఇప్పుడు పద్యం లోకి ప్రవేశిస్తాను.

ఏ తల్లి వర్ణింప కవీంద్రుల కలములు కదలివచ్చు
ఏ తల్లి కీర్తి గానింప గాయక కంఠముల రాగములు దేలి పొరలిపోవు
ఏ తల్లి రూపు చిత్రింపగ చిత్రకారుల చేతికుంచెలు తలలనూచు
ఏ తల్లి మూర్తి నిర్మింప శిల్పుల చీని ఉలులెల్ల నిలువెల్ల జలదరించు
ఆమె ... పారిజాత మనోజ్ఞ భూవిజాతజాత సుజాత ప్రపూత నేత్ర
భారతీ దేవి!  జ్ఞాన పుష్పష్పాలతావి! 
నాట్యమాడును గాక నా నాల్కపైన!

ఉపోద్ఘాతం ఇలా చెప్పిన సభలో ఈ "నాట్యమాడును గాక నా నాల్కపైన " అన్నమాట విన్న తర్వాత ఓ పృచ్ఛకుడు వర్ణనలో అడిగాడు - ఎక్కడో బ్రహ్మలోకంలో బ్రహ్మ సన్నిధానంలో ఉన్న సరస్వతిని మీరు ఆహ్వానించి మీ నాలుక మీద నిలుపుకున్నారు. సరస్వతి ఇప్పుడు మీ నాలుక మీద వుంది కదా ! మీరు బ్రహ్మదేవునికి సరస్వతీవియోగం కలిగించిన పాపానికి ప్రాయశ్చిత్తంగా ఓ పద్యం చెప్పండి - అన్నాడు.

అప్పుడు ఓ ప్రార్థనగా - క్షమాపణ చెప్తూ - ప్రాయశ్చిత్తంగా చెప్పిన పద్యం

జననీ! నాథుని నాలుగు వక్త్రములలో సంచారమున్ జేసి
జీవనమాధుర్యము గ్రోలు నిన్నిచటి కాహ్వానించి
నీ ప్రాణనాథునకున్ నీకెడబాటు చేసితిని
నా దోషమ్ము మన్నించి  మోహనభావములు కల్గు పద్యములు నాకందించవె భారతీ!
- అని పూజాపుష్పమును సమర్పించి అవధానమును ప్రారంభించాను.

నాట్యమాడునుగాక నా నాల్కపైన

ప్రత్యూష పవనాంకురములు సోకినయంత రింగున యెగురు తరంగమట్లు
శ్యామల శాద్వల సార కేదారాల చెంగున ఎగురు కురంగమట్లు
పూల మొక్కలవంటి పాలరెక్కలు సాచి హాల్లీసకించు విహంగమట్లు
తోకచుక్క విధాన తోయదాంగన వీధి తారాడి ఆడు పతంగమట్లు

ఒక  తరంగమట్లు - ఒక కురంగమట్లు - ఒక విహంగమట్లు - ఒక పతంగమట్లు

కల్పతరుపుష్పకల్పిత తల్పమసృణకల్పనాకల్పశిల్పసంకల్పగరిమ
(  కొత్తపాళీ - నారాయణస్వామిగారి - బలె!బలె! - ఇక్కడ భలేగా వినిపిస్తుంది )

ఈ మొత్తం సమాసానికి కవిత్వం మెత్తగా ఉండాలని - అంతే - మృదులంగా ఉండాలి - మధురంగా ఉండాలి

కల్పతరు పుష్ప కల్పిత  తల్పమసృణ కల్పనాకల్ప శిల్ప సంకల్ప గరిమ
పలుకు పలుకున తేనెలు చిలుకరించి
కదలి వచ్చునుగాక నా కవనకన్య
నా కవనమ్ములో నిలుచు
నాకవనమ్మున పూయు

నా కవనం - నాక వనం (కొత్తపాళీ - నారాయణస్వామిగారి - బలె!బలె! - ఇంకోసారి)

[లలిత ఉవాచ: ఇక్కడ నాకు వేటూరిగారి ఎన్నో పాటలు గురుకొచ్చాయి - ముఖ్యంగా - కురుక్షేత్రం సినిమాలో - సాలూరి రాజేశ్వరరావుగారి సంగీతంలో వచ్చిన - మ్రోగింది కళ్యాణ వీణా - అనే పాటలో కల వరించి, కలవరించి పులకిత తనులత నిను చేరుకోగా అన్న వాక్యం]

కల్పకాలోక పుష్పగుచ్ఛముల నూత్న సుగంధము
దివ్య వాహినీ శీకర సిక్త రక్త సరసీజ మరందము
ఆమ్ర శాఖికా కోకిల గానమున్ నవ యువ చకోర మయూర విలాస నాట్యముల్
నాకవనమ్ములో నిలుచు
నాలో పూచిన పూల భావనలు - పెన్నా వాహినీ ...

ఇప్పుడు మా పెన్నలో నీళ్ళు లేవు కాబట్టి - దురదృష్టం - పెన్న ఎండిపోయింది -  మా కడుపు మండిపోయింది - పెన్నేటి పాట - విద్వాన్ విశ్వం గారిది - మీ అందరికీ తెలుసు -  నీళ్ళున్న గంగ చెప్పుకుందాం -

నాలో పూచిన పూల భావనలు
గంగా వాహినీ  మోహినీ లీలా ఖేల భయత్పతంగములు
నారీ స్నిగ్ధ గండస్థలీ క్రీలావణ్య వయత్పురంగములు
మల్లీ వల్లికా హేలా షట్పద రాగ భృంగములో నర్తించున్ సభా వేదికల్
సాహిత్యామృత దివ్య నిర్ఝరుల్లో స్నానంబు గావించి
జ్యోత్స్నాహాసమ్ముల పూర్ణిమా నిశలలో సౌందర్యమున్ జూచి
కాంతా హల్లీసక రాగ భంగిమలలో తారుణ్యమున్ జూచి
నా ఊహా కీరము సాగు గావుత వసంతోద్యాన వీధీస్థలి

ఇప్పటికే ఉపోద్ఘాతం మరీ ఎక్కువ కాకుండా - పృచ్ఛకుల గురించి, పండితులను గురించి సభలో అందరికీ ఒక నివాళి అర్పించి - మళ్ళీ అవధానంలోకి ప్రవేశిద్దాం.

ప్రతిభావంతులు సాహితీ గగన భాస్వంతుల్
సుధావాహినీ ప్రతిభస్వాంతుల్  నిష్కళంక కరుణా స్వచ్ఛ స్రవంతుల్
వినిర్జిత దిగ్దంతులు సత్కవిత్వ రచనా చింతుల్
సభావేదికాగత ధీమంతులు -పండితోత్తములకు కైమోడ్పు కైసేసెదన్

సరే - ఈ సంక్షిప్తమైన ఉపోద్ఘాతము తరువాత - అధ్యక్షులు రామరాజభూషణుడుగారని చెప్పారు - ఆరోజు రామారాయల సభకు భూషణంగా ఉన్నవాడు భట్టుమూర్తి రామరాజభూషణుడు - ఈరోజు రామారెడ్డి అవధానసభకు భూషణంగా కూర్చున్నవాడు ఈ రామరాజభూషణుడు.

వారు చెప్పినట్లుగా నేను 1965వ సంవత్సరంలో తిరుపతిలో ప్రాచ్య కళాశాలలో విద్వాన్ చదివేటప్పుడే అవధానం చేయడం ప్రారంభించాను. కొన్ని వందల అవధానాలు చేయడం మీ అందరికీ తెలుసు. ఎన్నో విభిన్నమైనటువంటి రకరకాల అంశాల్లో మమ్మల్ని పరీక్ష చేశారు - చాలా బాధలు పెట్టారు. ఇబ్బందులు పెట్టారు. 

అయితే ఎన్ని ఇబ్బందులు పెట్టినా - ఆ సమస్య లేక దత్తపది - అవి రెండూ చమత్కారానికి ప్రతీకలు.

న్యస్తాక్షరి, నిషిద్ధాక్షరి పాండిత్య పరీక్ష చేస్తాయి. వర్ణన, ఆశువు - కవితా పరీక్ష.

అప్రస్తుతప్రసంగము, తరవాత గంటలుంటే గంటలు - లేకపోతే ప్రబంధ పఠనం - ఏకాగ్రతకు పరీక్ష.

ఇలాగ రకరకాల పరీక్షల్లో - రకరకాల పృచ్ఛకులను మేము ఎదుర్కొంటుంటాము.

పృచ్ఛకులు సమస్య కానీ దత్తపది కానీ ఇచ్చేటప్పుడు విరుద్ధార్థం బాగా స్పష్టంగా ఉండాలి . అప్పుడే సమస్యాపూరణం కూడా అందంగా ఉంటుంది.

అలాగే దత్తపదులు కూడా ఆ భావాలకు ఒదిగేటట్లుగా పదాలు ఇవ్వాలి.

కొంతమంది ఏదో నాలుగు పదాలు ఇవ్వొచ్చు కదా అని - నోటికొచ్చిన నాలుగు ఊళ్ళ పేర్లో - నాలుగు వస్తువుల పేర్లో ఇచ్చి చెప్పమంటారు.

అవి ఒదుగుతాయా లేదా అన్నది విచారణ చేయరు.

కొందరిస్తారు - సమస్య - ఇప్పుడే సరస్వతీచతుర్ముఖులకు వియోగం అన్నాను కదా - ఆ పద్యం ఒకటి చెబుతాను.

ముక్కంటి నలువ చెలువకు ముద్దులు పెట్టెన్

ముక్కంటి - ఈశ్వరుడు - నలువ చెలువ - సరస్వతికి ముద్దులు పెట్టెన్ - ఇది విరుద్ధార్థం - ఇది పూరణ చేయమన్నారు.

బ్రహ్మదేవుడు సృష్టి చేస్తున్నాడు. మనం కంప్యూటర్లో మునిగిపోయినట్లుగా ఆయన కూడా సృష్టిలో మునిగిపోయాడు. పాపం - సరస్వతీదేవికి ఏవిధమైన ఎంజాయ్మెంట్ లేదు. ఓ షాపింగ్ గానీ, ఓ సినిమాకు పోవడం గానీ - దేనికీ లేదు. ఆమెకు చాలా కోపమొచ్చింది.

ఇలా అంటున్నది:

ఎక్కడి సృష్టిది నాపై
మక్కువ చూపవని వాణి మౌనము పూనన్ ...మూతి ముడుచుకుని అలిగింది
చెక్కిలి నిమురుచూ చిలిపిగ
ముక్కంటి (ముక్కు అంటి ) నలువ (బ్రహ్మ) ... చెలువకు ముద్దులు పెట్టెన్.

అక్కడ ముక్కంటి అనేచోట విరుపులో మెరుపు పుట్టించడమే సమస్యాపూరణం.

ఆ సమస్యలో క్లూ దాచిపెట్టాలి పృచ్ఛకుడు.

ఒక్కొక్కసారి ఏమీ ఉండదు - వేగ్గా (vague గా) ఉంటుంది - మనం దాన్నిఒక సన్నివేశం కల్పించుకుని చెప్పాల్సి వస్తుంది.

అలా చిన్న చిన్న సమస్యలు చెప్పాం - చాలా కష్టమైన సమస్యలూ పూర్తిచేశాం.

ఈ తానా తెలుగుపలుకులో కూడా అవధానంలో సమయస్ఫూర్తి అనే వ్యాసంలో కొన్ని సమస్యలు, దత్తపదులు ఇచ్చాను.

ఆ క్లూ కనుక్కోవడమే చాలా కష్టమన్నమాట.

ఓసారి ఓ సమస్య - కులటం గూడి వసించె రాఘవుడహో కూర్ముల్ పిసాలింపగన్

శ్రీరామచంద్రుడు ఏకపత్నీవ్రతుడు - అంటువంటి మహానుభావుడు - ఒక కులటను గూడి - వేశ్యను కూడి హాయిగా కోర్కెలు తీర్చుకుని ఆనందిస్తున్నాడని సమస్య.

చాలా విరుద్ధార్థం  కదూ! దాన్ని పూరణ చేయమన్నారు.

అక్కడ ఎక్కడ విరుపులో మెరుపు పుట్టించాలా అని ఆలోచించా.

సరే! రామలక్ష్మణులు అరణ్యవాసం వెళ్ళారు  - సీతతో పాటు. నదీతీరంలో పర్ణశాల కట్టుకున్నారు - అప్పుడు సందర్భం ఒకటి ఇస్తున్నా -

కలతన్ జెందక తండ్రి మాట నిలుపన్ కష్టంబునన్  సైచి కా
నల లోలన్ పదునాలుగేండ్లు గడపన్ సౌమిత్రితో సీతతో
చెలువొప్పారగ పర్ణశాల రచియించెన్ హాయిగూర్పన్ కొలం
గులటం గూడి వసించె రాఘవుడహో కూర్ముల్ పిసాలింపగన్

(హాయి కూర్పన్ - కొలంకులు అటన్ - కొలనులు కొలంకులు అవుతుంది - అంటే లేక్ వ్యూ అన్నమాట).

అలాగే దత్తపదులు ఇచ్చేటప్పుడు కూడా - ఎన్నోరకాల దత్తపదులు చేశాను.

ఇటీవలనే - మే 13వ తేదీ అనుకుంటా - ఆంధ్రజ్యోతిలో వనం జ్వాలానరసింహారావుగారు ఒక వ్యాసం రాశారు - తెలంగాణలో ప్రపంచ తెలుగు మహాసభలు జరుగుతున్న సందర్భంలో కెసిఆర్ ఆదేశాన్ననుసరించి చేస్తున్నామని ఒక వ్యాసం రాశారు.

(ఆ వ్యాసం ఇక్కడ చదువుకోవచ్చు: http://www.andhrajyothy.com/artical?SID=410742)

అందులో 1975 ప్రాంతం నుంచి జరిగిన మహాసభల గురించి అనేక విషయాలు చెప్పుతూ - ప్రత్యేకంగా చెప్పవలసినది ఒకటున్నది - ఎగ్జిబిషన్ గ్రౌండులో పట్టుమని పాతికేళ్ళు నిండని నరాల రామారెడ్డి అవధానం చూశాను - అప్పుడో పృచ్ఛకుడు నాలుగు పదాలిచ్చాడు. ఆ నాలుగు పదాలు - బీరు, బ్రాందీ, విస్కీ, రమ్. ఈ నాలుగు పదాలు తీసుకుని - మధువుల పేర్లు - వధువు మీద - ఒక అందమైన అమ్మాయి మీద పద్యం చెప్పమన్నాడు.

అప్పుడు నాకు గుర్తున్న పద్యం అంటూ జ్యోతిలో ఆ పద్యాన్ని ఉదాహరించారు.

ఆ పద్యం ఏంటంటే... 

అతివా! గుండెల బీరువా తెరచి నీకర్పించు కుంటిన్ గదా!
అతుల ప్రేమ మనోజ్ఞ రత్నమట న భ్రాంధీ కృత శ్యామలా
న్విత మౌ నీ కచ సీమ వెల్గు హృదయా విష్కీర్ణ సౌందర్యమై
రతివో రంభవొ రాధికా రమణివో రావే జగజ్జిన్నుతిన్

(నా గుండెల బీరువా తెరచి ప్రేమ అనే మనోజ్ఞ రత్నం - అంటే డైమండ్ నీకర్పించుకున్నాను -  అదెక్కడవెలుగు? నీ అభ్ర+అంధీకృత - అంటే నీలిమేఘాల్లాగ చీకటైపోయిన - అంటే కురులు అంత నల్లగా వున్నాయి - అభ్రాంధీ కృత శ్యామలా న్విత మౌ నీ కచ సీమ వెల్గు - అంటే శిరోమణిలాగా వెలుగు.
హృదయా విష్కీర్ణ - హృదయ + ఆవిష్కీర్ణ  - ఆవిష్కృత వుంది కానీ - ఆవిష్కీర్ణ  కల్పించాం - విస్కీ కోసం
రంభవొ - రం ; జగజ్జిన్నుతిన్ - జిన్ను కూడా కలిపాం)

నే ఇలా చెప్తే - ఆ పృచ్ఛకుడన్నాడు - ఏమండీ - నేను బ్రాందీ అని ఇస్తే - మీరు బ్రాంధీ అని ఒత్తి చెప్తున్నారు - ఏంటి - అని.

అప్పుడు నేనన్నాను - సెకండ్ రౌండు కదండీ కొంచెం కిక్కెక్కింది - అని.

ఇలా పద్యం చాలా అందంగావచ్చింది.

ఇలాగే ఇంగ్లీషు పదాలిస్తారు - తెలుగు పదాలిస్తారు - రకరకాల పదాలిస్తారు. టీవీల పేర్లిస్తారు - సినిమా యాక్టర్ల పేర్లిస్తారు - ఎన్నో వెరైటీస్ వున్నాయి . 

అవన్నీ చెప్పడం సాధ్యం కాదు కానీ - జగ్గయ్య గారి అధ్యక్షతన 1975లో తిరుత్తణిలో అవధానం చేసినప్పుడు - నాకు నచ్చిన దత్తపది ఇంగ్లీషు పదాలిచ్చారు - రాకెట్లు, జాకెట్లు, పాకెట్లు, లాకెట్లు.

ఇవి శార్దూలంలో నాలుగు పాదాల్లో మొదటొచ్చేటట్లుగా అందమైన అమ్మాయిని వర్ణించమన్నారు.

అమ్మాయి రాకెట్లా ఉందని, జాకెట్టు అందమైందని చెప్పకూడదు. ఆ పదాలకి ఆ అర్థాలుండకూడదు.

అప్పుడు నేను చెప్పిన పద్యం - మళ్ళీ అమ్మాయిని ఊహించుకుంటూ భావకవిత ...

రాకెట్లుండునో నీదు రాక వలన్ రాకా శరద్రాత్రి రో
జాకెట్లుండును నీకపోల సుషమా సౌందర్య సౌరభ్యముల్
పాకెట్లున్ననూ పూలమేడ అగు నీ పాదాలు పారాడ రే 
లాకెట్లుండును కోమలాంగి! ప్రణయాహ్లాదంబు పండింపవే

(పాకెట్లుండును - పూరి పాక ఎలా వున్ననూ
రోజా కెట్లుండును - గులాబీ పువ్వుకెలా ఉంటుంది - నీ చెక్కిళ్ళ సౌందర్యం
రేలాకెట్లుండును - రేలు + ఆకెట్లుండును - రేయికి అడ్డం ఎట్లుండును)

ఒక్కోసారి చాలా కష్టమైన పదాలిస్తారు. బళ్లారిలో అవధానం చేస్తున్నపుడు - ఓ దత్తపది ఇచ్చారు- చికెన్, మటన్, పోర్క్, బీఫ్ - వీటితో విశ్వామిత్ర తపోభంగం వర్ణించమని.

విశాఖపట్నంలో ఒక మితృడిచ్చాడు 1985లో - వూరబంది, కోడిపెట్ట, జెల్లచేప, కప్ప  - ఇన్ నాలుగు మాటలతో బ్రాహ్మణుల పెళ్ళి భోజనాన్ని వర్ణించమని.

ఊర బందిరి  వేసి నోరూరునట్లు
వేడి వేడిగ మంచి పకోడి పెట్ట
ఇంపు నింపు పాయసం మోజెల్ల చేప
చెప్పలేని రుచులు మా కప్పగించె

అంతకుముందు నెల్లూరులో రామారావుగారు విశ్వామిత్ర తీస్తుండగా - క్రౌన్, ఒనీడ, వీడియోకాన్, బుష్ - టీవీల పేర్లతో ఒక పద్యం చెప్పా :

ఔరా! మేనక వక్ర మార్గమున శక్రౌన్నత్యమున్ గోరి
స్వర్గ వనీడాంబికశోభ దేహమున పొంగన్ నాట్యమున్ జేసె
పల్లవచిత్తుండై భ్రాంతి చెందె తపమెల్లన్ వీడి యో కాంతా
నా సమిధన్ బుష్కళ సౌఖ్యమిమ్మనుచు విశ్వామిత్రుడర్థించెన్

అదో పధ్ధతి. కానీ చికెన్, మటన్, పోర్క్, బీఫ్ - పదాలతో కష్టం - వాటిని తెలుగు, సంస్కృత పదాలుగా మలచుకోవాలి. దానికిలా చెప్పాను:

రతి రాగమ్ములు వీచికెందలుకులూరన్ నేత్ర  పోణంబులన్
వ్రత భంగమ్ము నేమటంచు ప్రణయ వ్యామోహ లీలాత్ముడై
కుతుకంబొప్పఁగా గాది సూనుడు తపోర్కుండౌరా చిత్తంబునన్
ధృతి క్షీణింపగా ధారపోసె తపంబీ ఫుల్ల పద్మాక్షికి

ఇలా ఎన్నో దత్తపదులు - చెరకును గానుగలో వేసి తిప్పినట్లుగా - అందమైన పద్యాలను రాబట్టారు.

ఇవీ నా అవధాన ప్రస్థానంలో కొన్ని అంశాలు.

తానాలో మొట్టమొదటి అవధానం చేస్తున్నాను కాబట్టి తానా సభ్యుల కోసం నాలుగు పద్యాలిప్పుడు జ్ఞాపకం చేశాను.

ఇప్పుడు అవధాన రంగంలో ప్రవేశించుదాం.

---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

మరొక్కమాట: 
ఎక్కడైనా పై పద్యాల్లో - గణ, యతి, పాద, ప్రాస, అక్షర, శబ్ద - సంబంధిత తప్పులుంటే - అవి నా తెలుగు-తక్కువ-తనం, వినికిడి-దోషమే కానీ మరేమీ కాదు - మన్నించేయండి.
 
అసలెప్పుడూ అష్టావధానం పూర్తిగా చూసి వుండని నేను - నేను చూసిన, పాల్గొన్న మొట్టమొదటి అవధానాన్ని - ఒక యూట్యూబ్ లింక్ పెట్టేసి వదిలేయడానికి మనసొప్పక - ఉన్నది ఉన్నట్లుగా, కన్నది కన్నట్లుగా, విన్నది విన్నట్లుగా - అక్కడక్కడ - వీడియోకి సౌలభ్యమైనా - రాతకి అనువుగాని పునరుక్తి లేకుండా - ఇక్కడ రాయడానికి ప్రయత్నిస్తున్నాను.

అసలు అవధానము తదుపరి పోస్టులో...