అనాతవరం సంక్రాంతి - అందమైన జ్ఞాపకం

పండగకి నాలుగురోజుల ముందే బయల్దేరి
గుంటూరు-అమలాపురం బస్సు దిగి
గుర్రబ్బండిలో ఇంటికి బయల్దేరితే
అనాతవరం గేటు దగ్గర్నుంచీ
చేతి వూపుతోనే ఊరివారు వేసే కుశలప్రశ్నలు
అవి అన్నీ అందుకుంటూ
మునసబుగారి ఇంటి సందు మలుపు తిరగగానే
బాబిగారొచ్చేస్తున్నారన్న కబురు  ఇంటికి చేరుతుంది
దివాణం మెట్లెక్కి అలసిన మొహాలకి నవ్వులద్దేలోగా
"ఆహ! ఆహ! వచ్చారా పిల్లలూ!" అని ఉయ్యాలబల్ల దగ్గర్నుంచి
కళ్ళజోడు సర్దుకుంటూ కచ్చా పోసి కట్టిన చీరలో నాన్నమ్మ పలకరింపు
రేడియోగదిలోంచి చిరునవ్వుతో
వినీ వినిపించకుండా "ఇప్పుడేనా రావడం?" అంటూ వచ్చే అప్ప
"పొద్దున్నే కాకి అరుస్తే అనుకున్నాను - మీరే వస్తారని..."
అని ఇంటి మహాలక్ష్మిలా ఎదురొచ్చే లలిత దొడ్డ
"బాబయ్య, పిన్ని, పిల్లలు వచ్చారు - గుంటూరు నుంచి.
రవికి, శ్రీనుకి శలవు దొరకలేదట - పెద్ద పండగ రోజుకి దిగుతారు
భద్రు, బావగారు రేపు వస్తున్నారు"
అని వీధిలో వాళ్లకి సంబరంగా చెప్పే ప్రసాదు
నాన్న ఎప్పుడు బయటికి వస్తారా అని
ఆతృతగా ఎదురు చూసే బాల్యస్నేహితులు-
సత్తికొండ, శీనప్ప, కన్నప్ప, భూషిబాబు, భాస్కరం, నాగన్నలు
రామరాజుగారింట్లోంచి ఎదురొచ్చి పలకరించే సూరిబాబు, వెంకన్నలు
"కుట్టి! షటిల్ ఆడతావా?" అని అప్పట్నించే కవ్వించే
సత్తికొండగారి రాంబాబు, చంటిలు
పండగకి ఒకరోజు ముందు దిగే లలిత అత్తయ్య, స్వాతిలు
రాగానే "ఎప్పుడెళ్లిపోతారత్తయ్యా" అనడగడం -
వెళ్ళేటప్పుడు లలితత్తయ్య ఇచ్చే డబ్బులకోసం
లల్లి, పప్పీ, కుట్టి, స్వాతిలు చేసిన పొలంలో షికార్లు
లేతచలిలో శివాలయంలో, విష్ణాలయంలో
ధనుర్మాసపు పూజలు
నెలపట్టిన సందడిలో ఇంటిముందు వేసిన ముగ్గులు
లల్లి ముగ్గు పోత బావుంది అంటే పొంగిపోయి  వేసిన ముగ్గులతో
ముస్తాబైన అనాతవరం రాజుల లోగిళ్ళు
"పిల్ల ముగ్గులేసి నలిగిపోతోందంటూ " ముద్దుగా విసుక్కున్న నాన్నమ్మ ప్రేమలు
ఆ ముగ్గులలో పెట్టిన గుమ్మడిపూల సొగసుల గొబ్బెమ్మలు
భోగిరోజు ఇంటిముందు వేసిన భోగిమంటలో
భోగిదండలతో పాటు వేసిన వెనకవీధినుంచి దొంగిలించిన పెరటి తలుపులు
ఇంట్లో చంటి పిల్లలకి పోసిన భోగిపళ్ళలోంచి ఏరుకున్న పైసలు
పెద్దపండగ రోజు "దండాల పండగ" అని
పెద్దలందరికీ దండాలు పెట్టి దండుకున్న డబ్బులు
బాంకులోంచి తెప్పించి  నాన్నమ్మ మనవలకి పంచిన పది కొత్త రూపాయి కాసులు
సంక్రాంతి సాయంత్రం "సుబ్బీ గొబ్బెమ్మా! సుబ్బడ్నీయవే!" అని ముసిముసిగా నవ్వుతూ
తట్టిన గొబ్బిపాటలు - తర్వాత ప్రసాదంగా తిన్న శనగల పాఠోళి
కనుమనాడు అల్లంపచ్చడితో తిన్న మాషచక్రాలు
సాయంత్రం రెండెడ్ల బళ్ళలో వెళ్ళిన మురమళ్ళ ప్రభల తీర్థం
కొనుక్కున్న రంగు కళ్ళజోళ్ళు
ఇంతలో గొడవలకి పగిలిన గోళీసోడాబుడ్లు
బెదిరిన రెండెడ్ల బండిలో
బింకంగా వున్న ఫ్రం-హైదరాబాద్ సిటీ-కొత్త అల్లుళ్ళు
"భయపడకండి - ఇవన్నీ మామూలే  బావగారూ" ఆరిందాలా  ధైర్యం చెప్పిన చిట్టిమరదళ్ళు
ఆడుతూ పాడుతూ ఇంటికి చేరిన పిల్లబ్యాచులు
ముక్కనుమనాడు ప్రయాణం కూడదంటే
విరిసే పిల్లల మొహాలు
ఆరోజు తులసికోట దగ్గర అమ్మ వేసే జడతో పాటు
ఇంకోరోజు వుంటే బాగుంటుందని లల్లి పెట్టే మెలికలు
స్కూల్ పోతుందమ్మా మళ్ళీ వేసంగిలో వద్దువుగాని
అనే  నాన్నమ్మతో పాటు సాగనంపే పాకపక్కన నేవేసిన చేమంతిమొక్కలు
తడిసిన కళ్ళతో - నేవెళ్ళనంటూ ఎన్నిసార్లు పంపినా
తలుపు చాటున నక్కే ఇంటి ఆడపడుచు అమ్మవారి గరగలా-
వదలలేక వదలలేక
మళ్ళీ రాబోయే వేసవి శలవులని తలుచుకుంటూ
మళ్ళీ అమలాపురం-గుంటూరు బస్సు ఎక్కే బాబిగారి ముగ్గురాడపిల్లలు....

నూతికి నీ పేరెట్టేశాం...

ఇప్పటికీ తెలీలేదు
నువ్వెందుకు హడావిడిగా వెళ్ళిపోయావో
ఇంకెప్పటికీ తిరిగిరావు
నువ్వు పట్టుకెళ్ళిపోయిన సరదాలు...
సాయి గాడి ఎంగిలి ముద్ద తిని
కాకిలా నువ్వెగిరి పోయాక
ఆ ఏకాకి తనానికి బెంగపడి
మన అనాతవరం శివాలయం ముందున్న
నూతికి పూడిక తీసి, ప్రాణం పోసి
కుట్టీ! నీ పేరెట్టేశాం ...
అయ్యలసోమయాజుల కిరణ్మయి-
జననం: 13-1-1974...మరణం: 8-10-2003
అని .........

రథసప్తమి

జపా కుసుమ సంకాశం కాశ్యపేయం మహాద్యుతిం
తమోరిం సర్వ పాపఘ్నం ప్రణతోస్మి దివాకరం.

రథసప్తమి మన ప్రత్యక్ష దైవమైన సూర్య భగవానుడి పుట్టిన రోజు. మాఘ మాసం లో శుద్ధ (శుక్ల) సప్తమి నాడు వస్తుంది ఈ పండగ. ఈ 2011 లో ఫిబ్రవరి 10 వ తారీఖున రథసప్తమి వచ్చింది.

మా చిన్నప్పుడు రథసప్తమికి ఒక రోజు ముందు హడావిడి మొదలయేది. ఇంటి చుట్టు పక్కల జిల్లేడు చెట్లు వెతుక్కుని వెళ్లి చాల జాగ్రత్తగా ఆ ఆకులు కోసి తెచ్చేవాళ్ళం. ఎంతవరకూ నిజమో తెలీదు కానీ జిల్లేడు పాలు కళ్ళలో పడితే కళ్ళు పోతాయి అనే భయం వుండేది. అందుకే ఆ చెట్టుని ఎక్కువ బాధించకుండా లెక్క పెట్టి మూడు ఆకులు- నాకు, పప్పీకి, కుట్టికి సరిపోయేలా కోసుకుని వచ్చేవాళ్ళం. అప్పటికే అమ్మ రేగు పళ్ళు కొని వుంచేది. మేము అద్దెకి వుండే కరణం గారి ఇంట్లో చిక్కుడు పాదుకి వున్న చిక్కుడు కాయలు, చిక్కుడు ఆకులు అన్నపూర్ణమ్మ గారిని  (ఈవిడ కరణం గారి భార్య)  అడిగి కోసుకుని వచ్చేస్తే 'హమ్మయ్య... రేపు రథసప్తమికి కావలసినవి అన్నీ వున్నాయి' అని  ఆ రేపటి కోసం ఎదురు చూస్తూ నిద్ర పోయేవాళ్ళం.

రథసప్తమి రోజు ప్రొద్దున్నే లేచి జిల్లేడు ఆకులలో రెండు రేగు పళ్ళు పెట్టుకుని అవి తల మీద పెట్టుకుని "కాకి! నీ రూపు నువ్వు తీసుకుని నా రూపు నాకిచ్చేయి" అని స్నానం చేసేవాళ్ళం. శీతాకాలంలో ఒళ్ళు పగిలి కొంచెం ఎలాగైనా వడిలినట్లు అవుతుంది. రథ సప్తమి రోజు రాబోయే వసంతానికి ఆహ్వానం అలా పలికే వాళ్ళమన్నమాట.

స్నానం అయ్యాక మేము గొబ్బెమ్మలు పెట్టిన ఆవు పిడకలతో ఆరు బయట చిన్న పొయ్యి చేసి దాని మీద తళతళలాడే ఒక గుండు ఇత్తడి గిన్నె పెట్టి ఆవు పాలతో మా అమ్మ బియ్యం పరమాన్నం చేసేది. ఆ ఆవు పిడకల పొయ్యి పక్కనే చిక్కుడు గింజలు, ఈను పుల్లలతో రథం చేసి ఆ రథానికి జండాలాగా ఒక చిక్కుడాకు పెట్టేది.  అది సూర్యుడి రథం అన్నమాట. బియ్యం పరమాన్నం ఉడికాక - సూర్యుడికి నైవేద్యం పెట్టి - వేడివేడిగా చిక్కుడాకులలో పెట్టి మా ముగ్గురికీ ఇచ్చేది. అలా ప్రతి ఏడాది రథ సప్తమి కూడా ఒక పండగలా జరిగేది.

ఇప్పుడు ఆలోచిస్తే అలాంటి చిన్న చిన్న ఆనందాలని ఎంత మిస్ అవుతున్నామో కదా అనిపిస్తుంది. ఒక వేళ పిల్లలకి తెలుస్తుంది మన పండగల గురించి అనుకుని చేద్దామన్నా ఏంటో అంతా సిములేటేడ్ పండగలా అనిపిస్తుంది కాని మనసుకి హాయిగా వుండదు. అలా ఎందుకు అనిపిస్తుందంటే ఇక్కడ జిల్లేడు ఆకులు, రేగు పళ్ళు, చిక్కుడు ఆకులు దొరకవు.వాటి బదులు ఏవో వాడాలి. అలా చేస్తే అది సిములేటేడ్ గానే  అనిపిస్తుంది కానీ పండగ చేసిన ఫీలింగ్ రాదు.

ఈసారి నుంచి కనీసం నా ఈ కథని సుహాస్ కి, కిరణ్ కి చెప్పడం అనే ట్రెడిషన్ మొదలు పెడతాను.

అందరికీ రథసప్తమి శుభాకాంక్షలతో ...

~లలిత