చదువు కబుర్లు లేబుల్‌తో ఉన్న పోస్ట్‌లను చూపుతోంది. అన్ని పోస్ట్‌లు చూపించు
చదువు కబుర్లు లేబుల్‌తో ఉన్న పోస్ట్‌లను చూపుతోంది. అన్ని పోస్ట్‌లు చూపించు

11, అక్టోబర్ 2026, ఆదివారం

నేనూ, నా పెద్దొకటీ - అచ్చు మా నాన్నలాగే...

    నా చదువు మళ్లీ మొదలయింది. 

    మళ్లీ మొదలైందీ అని చెప్పడానికి నా చదువు ఆగింది ఎప్పుడూ లేదు.

    రోజూ ఏదో వొక కొత్త పాఠం - ఎక్కడోక్కడ - ఎవరో ఒకరి దగ్గర - నేర్చుకుంటూనే వున్నాను, వుంటాను కూడా!

    నిత్యవిద్యార్థినన్నమాట. 

కలిసిన మనిషి 
చెప్పిన మాటా, చూసిన చూపూ, చేసిన చేతా
కలయికలో దక్కిన - 
ఎవరనే ఎఱుకా, ఏమిటనే చవీ, ఎందుకనే తెలివిడీ
ఈ చదువంతా ఒక ఎత్తైతే

చుట్టూ వున్న చెట్టూ - గుట్టా
చూపుకానే పులుగూ - పసరం
కదల్లేని రాయీ - రప్పా
కదలకుండలేని నీరూ - గాలీ
చెప్పకుండానే చెప్పే చదువు ఇంకో ఎత్తు. 

*** *** *** *** *** *** ***
*** *** *** *** *** *** ***

    ఇప్పుడొక్కసారి - తొలిగా నాకు చదువు చెప్పిన - చెప్తున్న ఒజ్జలందరిని ఓ సారి  తలచుకుని వారికి జోతలిచ్చి ఆ తర్వాత నా చదువు కబుర్లకొస్తా...

గురురేవ గతిః - గురుమేవ భజే |
గురుణైవ సహాస్మి - నమో గురవే ||
న గురోః పరమం - శిశురస్మి గురోః |
మతిరస్తి గురౌ మమ - పాహి గురో ||


    అన్నట్టు - ఈ గురువందనశ్లోకంలో ప్రత్యేకత ఏంటంటే ఉకారాంత పుంలింగ శబ్దమైన గురు-శబ్దం యొక్క అష్టవిభక్తుల ఏకవచన రూపాలూ ఈ శ్లోకంలో వరసగా వుంటాయి. 

గురురేవ గతిః - గురువే నాకు దిక్కు (ప్రథమా విభక్తి)
గురుమేవ భజే - గురువునే సేవిస్తాను (ద్వితీయా విభక్తి)
గురుణైవ సహాస్మి - గురువు తోనే వుంటాను (తృతీయా విభక్తి)
నమో గురవే - గురువుకి నా నమస్కారం (చతుర్థీ విభక్తి)
న గురోః పరమమ్ -  గురువు కంటే ఏదీ మిన్న కాదు (పంచమీ విభక్తి)
శిశురస్మి గురోః - గురువుకి నేను శిష్యుణ్ణి (షష్ఠీ విభక్తి)
మతిరస్తి గురౌ మమ - నా తలపు గురువునందే స్థిరమై వుంటుంది (సప్తమీ విభక్తి) 
పాహి గురో! - ఓ గురు! నన్ను కాపాడు (సంబోధన-ప్రథమా విభక్తి)

*** *** *** *** *** *** ***
*** *** *** *** *** *** ***


    ఇహ ఇప్పుడు మళ్లీ మొదలైన నా చదువు కబుర్లు.

    ఓ పక్కేమో "నా చదువు అగింది లేదు, నేను నిత్యవిద్యార్థిని" అంటున్నానా? 
    మరి ఆగని చదువు మళ్లీ మొదలవ్వటమేంటి కదా? 
    మరంటే ఇదేదో ఆగిన చదువేనన్నమాటే కదా! 
    మరింకా అంటే ఇది అన్ని చదువుల్లాంటి చదువు కాదన్న మాట. 

    ఈ చదువేంటంటే - ఒక online తరగతిలో చదువుకునే సంస్కృత పాఠం. 

    సంస్కృతభారతి వారి S2S అంటే "సంభాషణతః శాస్త్రపర్యంతమ్" అనే నాలుగేళ్ల సంస్కృత వ్యాకరణ పాఠాల  కోర్స్ 2024 వ సంవత్సరం జూన్ నెలలో పూర్తి చేశాను. 

    ఆ కోర్సులో చివరి సంవత్సరం - అంటే నాలుగో సంవత్సరంలో రెండు electives ఉంటాయి -   శాస్త్రం (న్యాయశాస్త్రం) కానీ, సాహిత్యం (సంక్షేపరామాయణం) కానీ తీసుకోవచ్చు. నేను సాహిత్యం కింద సంక్షేపరామాయణం ఎంపిక చేసుకున్నాను. 

    అలా నా నాలుగేళ్ల కోర్స్ అయిపోయింది. సంస్కృతభారతి వారి ప్రమాణపత్రమూ (certificate) వచ్చింది. 

    కానీ నాకు "న్యాయశాస్త్రం" నేర్చుకోవాలని ఎంతో అనిపించేది. 

    నేనెంతో గట్టిగా అనుకున్నానో ఏమో -  సంస్కృతభారతి ఆ నాలుగో సంవత్సరంలో శాస్త్రం చదువుకున్నవారికి సాహిత్యం, సాహిత్యం చదువుకున్నవారికి శాస్త్రం కోర్సులు మొదలుపెడుతున్నామని ప్రకటించారు. 

    నాలా ఆసక్తి వున్న వారికి "న్యాయశాస్త్రం" నేర్చుకోండీ అని ఇంకో అవకాశం ఇచ్చారు. అలా సెప్టెంబర్ 2024 లో న్యాయశాస్త్రంలో చేరాను. 

    కానీ అది నేర్పే గురువు గారికి కుదరక ఆగిపోయింది.

    మళ్లీ 2025 సెప్టెంబర్లో మళ్లీ ఇంకోసారి "న్యాయశాస్త్రం" లో చేరాను. 

    నేర్పే గురువుగారికి నేర్పూ, ఓర్పూ వున్నా - నాకు నేర్చుకునే వీలు కుదరక - మళ్లీ ఆగిపోయింది. 

    ఇక ఈ న్యాయశాస్త్రం నాకు అందని పండే అని వదిలేసుకున్నా.


*** *** *** *** *** *** ***
*** *** *** *** *** *** ***

    కానీ ఈ సంవత్సరం ఆగస్టులో "న్యాయశాస్త్రం" సెప్టెంబర్ నుంచి మొదలవుతోంది అన్న సంస్కృతభారతి (SB) ప్రకటన చూడగానే నాకిష్టమైన తర్కం (న్యాయశాస్త్రం) చదువుకోవాలనే ఆశ పుట్టింది. 

    వెంటనే register చేసుందామని SB site కి వెళ్తే - అక్కడ ఒక "న్యాయశాస్త్రం" బదులు "న్యాయశాస్త్రం 1, న్యాయశాస్త్రం 2" అని రెండు కోర్సులు కనిపించాయి. 

    అంటే - ఇంతకు ముందు నాతో పాటు 2025 లో "న్యాయశాస్త్రం" క్లాసులో చేరి - బుద్ధిగా మానేయకుండా చదువుకుని పూర్తి చేసి - విస్తారంగా తర్కం నేర్చుకోవాలనుకునే వారి కోసం "న్యాయశాస్త్రం 2" అన్న కొత్త కోర్స్ మొదలుపెట్టారన్నమాట. 

    న్యాయంగా చదవాల్సిన తర్కం చదవకుండా - అన్యాయంగా మధ్యలోనే మానేసిన నా కోసమేనేమో అన్నట్టు - "న్యాయశాస్త్రం 1" కూడా వుంచారు. 

    అది చూడగానే ఉత్సాహంగా fees కట్టేసి "న్యాయశాస్త్రం 1" లో చేరిపోయాను. 

*** *** *** *** *** *** ***
*** *** *** *** *** *** ***

    అప్పుడే నాకు నేనూ మా నాన్న లాగే "పెద్దొకటి" లో చేరుతున్నాననిపించింది. 

    ఆయనుంటే తప్పకుండా నా "పెద్దొకటి" గురించి ఆయనకి చెప్పి వుండేదాన్ని - ఇద్దరమూ నవ్వుకుని వుండేవాళ్లం. 

    ఇప్పుడు మాత్రమేమయ్యింది?! 

    మా నాన్న "పెద్దొకటి" గుర్తు చేసుకుంటూ - నా "పెద్దొకటి" గురించి రాసుకుంటూ - నేను నవ్వుకుంటున్నాను. 

    ఇదిగో - కిందటి వారమే - అంటే అక్టోబర్ 5 నుంచి నా "పెద్దొకటి" మళ్లీ మొదలయింది. 

    ఈసారైనా "న్యాయశాస్త్రం 1" జాగ్రత్తగా చదువుకుని - ఈ పెద్దొకటి "ఇంకా ...పే...ద్ద ఒకటి" కాకుండా వచ్చే ఏడాది "న్యాయశాస్త్రం 2" కి ఏ ఆటంకమూ లేకుండా చేరుకుంటానని నాకు నేనే చెప్పుకుంటూ...

ఈ కింద మా నాన్న "పెద్దొకటి" కబుర్లు కూడా పంచుకుంటున్నాను....


*** *** *** *** *** *** ***
*** *** *** *** *** *** ***


అవతారంగారి నారాయణగారి బాబి - 1 - పెద్దొకటి నుంచి .....(మా నాన్న ఐదేళ్ల వయసప్పటి ఫోటోతో)

    ఐదేళ్ళ వయసువరకూ పుట్టు వెంట్రుకలు లేవు. నా ఫోటో వుంది - పుట్టువెంట్రుకలు తీయకుండా వున్నది - కింద బూట్లు, పైన గిరజాల జుట్టూ నేను. 


        ఐదో సంవత్సరంలో నాకు పుట్టు వెంట్రుకలు తీశారు. 

        ఆరో సంవత్సరంలో అక్షరాభ్యాసం, బళ్ళో వేయడం జరిగింది. 

        స్కూలుకి వెళ్ళేవాడిని కాదు. 

        మా వూళ్ళో అనుపిండి రామ్మూర్తిగారని ఉండేవారు - మునసబుగారి అన్నగారు. 

        ఆయనొక బెత్తం పట్టుకుని వెనకాల నిక్కరు పిఱ్ఱ మీద కొడుతూ బడికి తీసికెళ్ళి అక్కడ పడేసేవారు మమ్మల్ని - నన్నూ, కాళత్తయ్యగారి నాగన్నని. 

        ఏదో ఏడ్చుకుంటూ కూర్చునే వాళ్ళం బళ్ళో. 

        ఈలోగా నాతో చేరిన వాళ్ళందరూ ఒకటో క్లాసు నుంచి రెండో క్లాసుకెళ్ళారు. 

        రాజూ మాష్టారని ఒకాయన - "ఒరే! నువ్వింకా ఒకటేరా" అన్నాడు. 

        అంటే మనం ఒకటో క్లాసే ఫెయిల్ అన్నమాట. 

        ఫెయిల్ అంటే ఏడుస్తానని - "నువ్వు పెద్దొకటిరా" - అనేవారు. 

        అలా పెద్దొకటి కూడా చదివాను నేను.


*** *** *** *** *** *** ***
*** *** *** *** *** *** ***





16, ఫిబ్రవరి 2025, ఆదివారం

गृहपाठः (तृतीयः)

गृहपाठः (तृतीयः)


क) पररूपविधायकानि सूत्राणि वार्तिकानि च ( भवद्भिः पठितानि सर्वाणि) 
अत्र लिखन्तु - 

पररूपसन्धिविधायकानि वार्तिकानि -

1. शकन्ध्वादिषु पररूपं वाच्यं तच्च टेः |
2. ओत्वोष्ठयोः समासे वा |
3. सारङ्गः पशुपक्षिणोः |
4. सीमान्तः केशवेशे |
5. अव्यक्तानुकरणे एकाच्-शब्दे पररूपसन्धिः न भवति |

पररॊपस्नधिविधायकानि सूत्राणि -

1. ओमाङ्गोश्च | (6.1.95)
2. अव्यक्तानुकरणस्यात इतौ | (6.1.98)
3. नाम्रेडितस्यान्त्यस्य तु वा | (6.1.99)

ख) स्ववाक्यैः उत्तरन्तु- 

1. प्रकृतिभावसन्धिः कस्मिन् सन्धौ अन्तर्भवति तथा च 'प्रकृतिभाव'-शब्दस्य 
अर्थः कः? 

प्रकृतिभावसन्धिः अच्-संधौ अन्तर्भवति |

"प्रकृतिभाव"-शब्दस्य अर्थः "प्रकृत्या एव तिष्ठति" इति |



2. पदान्ताः अ/इ/उ/ऋ/लू-वर्णाः + ऋ 

अस्यां स्थितौ कस्य सन्धेः प्रथमं प्राप्तिः ? 

अक्-वर्णात् (अ / इ / उ / ऋ /  लू ) ऋकारे परे प्रकृतिभावसन्धिः विकल्पेन भवति |

3. अष्टमाध्यायपठितेषु सन्धिसूत्रेषु युगपत्प्राप्तिस्थले कस्य प्राधान्यम् ? पूर्वसूत्रस्य उत परसूत्रस्य? 

अष्टमाध्यायपठितेषु सन्धिसूत्रेषु युगपत्प्राप्तिस्थले पूर्वसूत्रस्य प्राधान्यं भवति |


4. कस्यां स्थितौ श्चुत्वसन्धिः भवितुं न अर्हति ? 

शकारात् परस्य तवर्गस्य स्थाने चवर्गः आदेशः न भवति |

5. कीदृशीषु स्थितिषु ष्टुत्वसन्धिः भवितुं न अर्हति ? 

1. तवर्गात् षकारेण योगे ष्टुत्वं न भवति |
2. पदान्तात् नाम् - नवति - नगरीशब्दानां विहाय टवर्गात् परस्य सकार-तवर्गयोः ष्टुत्वं न भवति |


ग) अत्र सन्धिस्थलानि परिचित्य अधीतसन्धीनां नामानि सूचयन्तु- 

* कर्म सन्तानयामास सोपाध्यायर्त्विगादिभिः । 


सोपाध्यायर्त्विगादिभिः 
= सोपाध्यायर्त्विक् + आदिभिः - जश्त्वसन्धिः
= (सोपाध्याय + ऋत्विक्)+ आदिभिः - गुणसन्धिः
= (स + उपाध्याय)+ ऋत्विक् + आदिभिः - गुणसन्धिः


* पश्यञ्जनं स्वपरविग्रहवैरमैत्रं हन्तेति पारचर पीपृहि मूढमद्य । 

पश्यञ्जनं = पश्यन् + जनं - श्चुत्वसन्धिः
हन्तेति = हन्त + इति - गुणसन्धिः


* अहो इयं वधूर्धन्या या चैवं भूभुजां पतिम्। 

वधूर्धन्या = वधूः + धन्या - विसर्गसन्धिः (रेफादेशः)
चैवं = च + एवं - वृद्धिसन्धिः


* पश्चिमे द्वे अमूषां ते नामानि नृप वर्णये । 

(अत्र सन्धिः कोऽपि न दृश्यते | )



* यदा नोपलभेताङ्‌घ्रावूष्माणं  पत्युरर्चती । 

नोपलभेताङ्‌घ्रावूष्माणं 

= नोपलभेताङ्‌घ्रौ + ऊष्माणं  - यान्तवान्तादेससन्धिः

= (नोपलभेत + अन्घ्रौ) + उष्माणं - सवर्णदीर्घसन्धिः 

= (न + उपलभेत) + अङ्‌घ्रौ + उष्माणं  - गुणसन्धिः


पत्युरर्चती = पत्युः + अर्चती - विसर्गसन्धिः (रेफादेशः)

4, ఫిబ్రవరి 2025, మంగళవారం

गृहपाठः (द्वितीयः)

गृहपाठः (द्वितीयः) 



क) एतेषु संधिप्रक्रियां वर्णयन्तु -


उपार्ध्नोति 

= उप्  + आर्  + ध्नोति 

= उप् + (अ + ऋ ) + ध्नोति 

= (उप् + अ ) + (ऋ + ध्नोति )

= उप + ऋध्नोति  - धातूपसर्गयोः वृद्धिसन्धिः  


अभ्युपैति 

= अभि + (उपैति) - यण्सन्धिः 

= अभि + (उप + एति ) - वृद्धिसन्धिः 


आ + ऋध्यति 

= आ + ऋ + ध्यति 

= अ + (अ + ऋ ) + ध्यति 

= अ + आर् + ध्यति 

= आर्ध्यति - धातूपसर्गयोः वृद्धिसन्धिः  


अपेजसे 

= अप + एजसे  - पररूपसन्धिः (वृद्धिसन्धेः अपवादः)


ख) स्ववाक्यैः उत्तरन्तु -


1. एकत्र स्थले गुण - वृद्ध्योः उभयोः प्राप्तिः चेत् कः संधिः करणीयः ?

एकत्र स्थले गुण - वृद्ध्योः उभयोः प्राप्तिः चेत् वृद्धिसन्धिः  करणीयः|


2. 'एकदेशः' इत्यस्य तात्पर्यं किम् ?

सन्धेः पूर्वपरयोः स्थाने एकः वर्णः आदेशः भवति चेत् एषः एकादेशः |


3) 'अवर्ण + ऋवर्णः' इत्यत्र कदा वृद्धिः भवति?

अकारान्तात् वा आकारान्तात्  वा उपसर्गपदात् ऋकारादौ धातौ परे पूर्वपरयोः स्थाने आर् (वृद्धिः) इति आदेशः भवति |


4) 'उप + ऊहः' अत्र सन्धौ किं रूपम् ?

उपोहः - गुणसन्धिः 


5) ' परा + एङादिधातुरूपाणि ' अस्यां स्थितौः कः संधिः प्राप्नोति?

पररूपसन्धिः (वृद्धिसन्धेः अपवादः)


ग) अत्र संधिस्थालानि परिचित्य अधीतानां सन्धीनां नामानि सूचयन्तु -


* त इमेऽवस्थिता युद्धे प्राणांस्त्यक्त्वा धनानि च |

त इमेऽवस्थिता

= ते + इमेऽवस्थिता - यान्तवान्तादेशसंधिः (यलोपः)

= ते + (इमे + अवस्थिता) - पूर्वरूपसन्धिः 

प्राणांस्त्यक्त्वा

= प्राणान् + त्यक्त्वा - सत्वसन्धिः 

 

* समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते |

सिद्धावसिद्धौ

= सिद्ध् + (आव् ) + सिद्धौ 

= सिद्ध् + ( औ + अ ) सिद्धौ 

= (सिद्ध् + औ ) + (अ + सिद्धौ)

= सिद्धौ + असिद्धौ - यान्तवान्तादेशसंधिः

 


कृत्वापि 

= कृत्वा + अपि - सवर्णदीर्घसन्धिः 


* यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम्।

यतन्तो योगिनश्चैनं
= यतन्तः + योगिनश्चैनं - विसर्गसन्धिः
= यतन्तः + (योगिनः + चैनं ) - श्चुत्वसन्धिः
= यतन्तः + (योगिनः + च + एनं ) - वृद्धिसन्धिः


* यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः । 

यतन्तोऽप्यकृतात्मानो
= यतन्तो + अप्यकृतात्मानो - पूर्वरूपसन्धिः
= यतन्तः + (अप्यकृतात्मानो) - विसर्गसन्धिः
= यतन्तः + (अपि + अकृतात्मानो ) - यण्सन्धिः 
= यतन्तः + अपि + (अकृत + आत्मानो) - सवर्णदीर्घसन्धिः

नैनं
= न + एनं - वृद्धिसन्धिः

पश्यन्त्यचेतसः
= पश्यन्ति + अचेतसः - यण्सन्धिः


* बन्धुरात्मात्मनस्तस्य येनात्मैवात्मना जितः ।

बन्धुरात्मात्मनस्तस्य
= बन्धुः + आत्मात्मनस्तस्य - विसर्गसन्धिः
= बन्धुः + (आत्मा + आत्मनस्तस्य) - सवर्णदीर्घसन्धिः
= बन्धुः + आत्मा + (आत्मनः + तस्य) - विसर्गसन्धिः



येनात्मैवात्मना
= येन + आत्मैवात्मना - - सवर्णदीर्घसन्धिः
= येन + (आत्मा + एवात्मना) - वृद्धिसन्धिः
= येन + आत्मा + (एव + आत्मना ) - - सवर्णदीर्घसन्धिः