నేర్పించిరి (చదివించని) గురువులు - 1 - నాన్నమ్మ

పిల్లలకి తొలిగురువు అమ్మ.
తర్వాత ఒడిలో కూర్చోబెట్టుకుని  చేయి పట్టి పలక మీద

              ఓ నమః
               శివాయః
              సిద్ధం నమః

- అని  అక్షరాభ్యాసం చేయించిన  రామశేషు మాస్టారితో మొదలుకొని  చదువు పూర్తయేదాకా ఇంకెందరో చదివించిన గురువులు.


ఈ అసలు గురువులే కాక - నా చేత ఏ పుస్తకాలూ చదివించకుండా, పరీక్షలు పెట్టకుండా -  జీవితాన్ని అందంగా దిద్దుకోవడానికి, అవసరమైన చోట నెగ్గడానికి - కావాల్సిన చదువుని నేర్పించీ నేర్పించనట్లు నేర్పించిన నేర్పరులయిన గురువులెందరో . అలాంటి కొందరు గురువులూ  - వాళ్లనుంచి నేను నేర్చిన పాఠాల కబుర్లే - ఈ చదివించని గురువులు series.

అందులో ప్రథమ తాంబూలం -  ఆది పూజితుడయిన పార్వతీ తనయుని గురించి -

అటుకులు కొబ్బరి పలుకులు చిటి బెల్లము నానుబ్రాలు చెరకురసంబున్
నిటలాక్షు నగ్రసుతునకు పటుతరముగ విందుచేసి ప్రార్ధింతుమదిన్ !!

- అన్న అచ్చ తెలుగు పద్యం నాకు నేర్పిన మా నాన్నమ్మకే.


నాన్నమ్మ 

"కమలములు వికసించే
కమలాప్తుడుదయించే
లోకసుందరి బాలా మేలుకో
కమల మొదలయిన అమర కాంతలెల్లా
నిను గొల్వ వచ్చిరి మేలుకో
తెల్లవార వచ్చెనూ ..."

అన్న మేలుకొలుపుతో నాన్నమ్మ దినచర్య మొదలు.


మడి కట్టుకుని పదింటికల్లా - వంకాయ కారం పెట్టి కూర, కొబ్బరి కాయ తియ్య పచ్చడి, కందిపప్పు పోపుతో రుబ్బి పెరట్లో కాసిన అరటికాయ, పొలం నుంచి వచ్చిన ఆనపకాయ వేసి సాంబారు - దాదాపు రోజూ ఇలా ఒక కూర, పచ్చడి, పులుసో -సాంబారో - అంత వంటా పూర్తి చేసి - ఇంట్లో అప్ప, నాన్న, పిల్లలం మేమందరం భోంచేసే దాకా - ఆ మడిచీర తోనే  కటకటాల్లో (గ్రిల్ వేసి వుండే మా ఉయ్యాల బల్ల గదిని కటకటాలు అనే పిలుస్తాము - ఇప్పటికీ ) ఉయ్యాల బల్ల పక్కనే స్తంభం దగ్గర కూర్చుని పుస్తకాలు చదువుకుంటూ ఉండేవారు.

చిన్నతనంలో ఒక్కోసారి అసలు నాన్నమ్మ ఏం చేస్తారో చూద్దాం అని ఆకతాయితనంగా ఆవిడని ముట్టుకుంటే వెంటనే పెరట్లో నూతి దగ్గరికి వెళ్లి చేదతో నీళ్లు తోడుకొని తలారా చన్నీళ్లతో స్నానం చేసి వచ్చి ఇంకో మడిచీర కట్టుకునే వారు తప్ప - చిన్న పిల్లనైన నన్ను ఒక్కసారి కూడా - విసుక్కున్న గుర్తు లేదు. అసలు ఆవిడకి కథలు, వినసొంపుగా సందర్భోచితంగా కబుర్లు చెప్పడం తప్ప ఒక్క మాట కూడా అనవసరమయినది - మాటవరసకయినా, కాలక్షేపానికయినా - మాట్లాడడం అలవాటు ఉండేది కాదు.

మా అందరి భోజనాలయ్యాక ఇద్దరు కోడళ్లతో (లలిత దొడ్డ, అమ్మ) కలిసి భోంచేసేసి మళ్లీ ఉయ్యాల బల్ల దగ్గర కూర్చునేవారు - భారతమో, భాగవతమో పట్టుకుని.


అప్పటికి ఒంటిగంట అయి ఉండేదేమో - ఒక్కొక్కరుగా నాన్నమ్మ స్నేహబృందం - పప్పు అమ్మమ్మగారు నర్సమ్మామ్మ, కాముడు తోచ్చి, సీతమ్మామ్మ, లచ్చిందేవి మామ్మ, కామమ్మ గారు - ఇలా అందరూ వాళ్ల వాళ్ల భోజనాలు ముగించుకుని వచ్చేసేవారు. నాన్నమ్మ చదివే భారతం, భాగవతం వినడానికి. మళ్లీ కాఫీల వేళకి ఎవరింటికి వాళ్లు వెళ్లిపోయేవారు.

నాన్నమ్మ పుస్తక పఠనంలో పిల్లలతో పోటీ పడేవారు. అప్ప (అంటే మా పెదనాన్నగారు) - ప్రతీ రోజు ఉదయం, ఈనాడు, హిందూ లాంటి పేపర్లతో పాటు -  ప్రతీ వారం ఆంధ్ర ప్రభ, ఆంధ్ర జ్యోతి, ఆంధ్ర పత్రిక లాంటి వార పత్రికలూ - యువ, స్వాతి లాంటి మాసపత్రికలూ -  తెలుగు-ఇంగ్లీష్ చందమామలు - ఇలా బోల్డన్ని పుస్తకాలు తెప్పించేవారు. (ఇప్పటికీ ప్రస్తుతం మార్కెట్టులో దొరికే దిన, వార, మాస పత్రికలన్నీ తెప్పిస్తున్నారు కూడా.)


ప్రతీ వారం వారపత్రికలు వచ్చే టైంకి - నేను కనక అప్పటికి ఏ సెలవులో వుండి అనాతవరంలో వుంటే - నాన్నమ్మ, నాన్న, శ్రీను (మా అన్న), నేను - పుస్తకాల కోసం పోటీ పడేవాళ్లం. సాధారణంగా నాన్నో, శ్రీనో గెలిచేవారు. ఎందుకంటే వాళ్లిద్దరూ పేపర్ అబ్బాయి వచ్చే వేళకి వీధి అరుగు మీద నించుని వుండి పుస్తకాలు తీసేసుకుని ఒక బొత్తిలా పక్కన పెట్టుకుని ఒక్కొక్కటి చదివాకే నాకు, నాన్నమ్మకీ ఇచ్చేవాళ్లు. నాన్నమ్మ ఆ పుస్తకాల్లో పార్థు లాంటి సీరియల్సూ, పురాణం సీత - ఇల్లాలి ముచ్చట్లు, మాలతీ చందూర్ - పాత కెరటాలు - ఇలాంటివన్నీ కూడా చాలా ఆసక్తితో చదివేవారు.

ఇంక సాయంత్రం దీపాలు వెలిగించే వేళకి నాన్నమ్మ వీధి అరుగు మీద కూర్చునే వారు. అప్పుడింక ఇంట్లో పిల్లలతో పాటు  అనాతవరం - రెండో వీధి, వెనక వీధి, మూల వీధి - పిల్లలందరూ వచ్చేసేవారు - నాన్నమ్మ చెప్పే కథలు వినడం కోసం.


అప్పుడు నాన్నమ్మ - రామాయణం, భారతం, భాగవతంతో మొదలుపెట్టి  - కాశీ మజిలీ కథలు, తెనాలి రామకృష్ణ కథలు, పరమానందయ్య శిష్యుల కథలు, ఢిల్లీ సుల్తాన్ పట్టుకుపోతాన్ అనే యుగంధర మంత్రాంగ కథలు - ఒక కథలోంచి ఇంకో కథ లోకి వెళ్ళిపోతూ మళ్లీ రాత్రి భోజనాల వేళ అయ్యేదాకా కథలూ, పొడుపు కథలూ, కబుర్లూ ఎన్నో చెప్పేవారు.


నాన్నమ్మ తను చెప్పిన నల-దమయంతి కథ విని తెలుగు పరీక్ష పాస్ అయిన అబ్బాయి గురించి చెప్పుకుని మురిసిపోయేవారు.


నాన్నమ్మ చెప్పిన కథల్లో నాకొక మంచి పాఠం నేర్పిన కథ: పాము - బుస్ కథ. అదిక్కడ చదవచ్చు: http://boldannikaburlu.blogspot.com/2011/03/blog-post_29.html.


ఎవరితోనూ కలహించకుండా - అలా అని ఎవరికీ లోకువ కాకుండా నేను నేనుగానే గానే ఉంటూ అందరిలో 'మనం' గా కలిసి తిరగడమెలాగో నాకు నేర్పిందీ కథ. నేనే కాదు - మా నాన్నమ్మ కథలని తలుచుకునే మా అందరికీ ఇష్టం ఈ కథ. మా పిల్లలకీ పదే పదే చెప్పుకున్న కథ ఇది.


ఇంక రాత్రి పడుకునే ముందు శుక్లాంబరధరం తో మొదలుపెట్టి శ్రీ రామ రామేతి అంటూ - బోల్డన్ని శ్లోకాలు, ఏక శ్లోకీ - రామాయణ, భారత, భాగవతాలు, నారాయణ తీర్థుల వారి తరంగాలు మా పిల్లలందరికి చెప్తూ పాడించేవారు.

నాన్నమ్మ చెప్తూ వుండగా పిల్లలందరం ఆవిడతో పాటు చదివే -


                రామ స్కందం హనుమంతం వైనతేయం వృకోదరం
                శయనేయః స్మరే నిత్యం దుస్స్వప్నం తస్య నశ్యతి

- శ్లోకంతో మారోజు పూర్తయేది.

మా నాన్నమ్మ పాడే "కలువ రేకుల బోలు కనులు చూచితే చాలు..." అన్న పాట విని  కలకల నవ్వుతూ పెరిగిన పిల్లలమే మేమందరం. ఆ పాట  కోసమే ఇంకో పోస్ట్ రాయాలి నేను.

పిల్లలకి కానీ, పెద్దలకి కాన్నీ ఏ రోజూ ఇలా వుండాలి, ఇది చేయకూడదు అని ఉచిత సలహాలు ఇవ్వడం, అవసరం లేని చోట మాట్లాడడం, మాట్లాడే మాటల్లో పొల్లు మాట రానీయడం అసలు చేసేవారు కాదు నాన్నమ్మ.

ఎప్పుడైనా ఏదైనా ఇబ్బంది కరమయిన సన్నివేశం ఎదురైతే అలాంటప్పుడు కూడా  ఏదో మంచి విషయానికి దాన్ని ముడి వేసి అందరినీ తేలికపరిచేవారు.

శివకోడులో - మా ప్రసాద్ మామయ్య పెద్దలనాటి ఇల్లు పడిపోతే - అదే స్థానంలో ఇల్లు కట్టి - గృహప్రవేశం చేసుకునేటప్పుడు - మా చెల్లాయత్త పాలు పొంగించి ప్రసాదం కోసం బియ్యప్పరవాణ్ణం చేసి పెడితే - రాత్రి ముహూర్తమేమో - ఆ చీకటి వేళ కుక్క వచ్చి ఆ గిన్నెని ముట్టుకుంది. ఒక్క క్షణం అందరికీ 'అయ్యో' అనిపించింది. అంతే - నాన్నమ్మ వెంటనే - 'కాలభైరవుడు తిన్నాడమ్మా ప్రసాదం, చెల్లాయి! మంచిదే !' అని సర్ది చెప్పినప్పుడు చిన్నబోబోయిన మా చెల్లాయత్త మొహంలోని నవ్వు ఆ రాత్రిని వెలిగించింది.

అదీ మా నాన్నమ్మ దగ్గర -సోదాహరణంగా - మనసుకి హాయి కలిగించే మాట మనిషికి ఎంత అందమయిన అలంకారమో - ఎప్పటికీ మర్చిపోకుండా నేనేర్చిన భర్తృహరి శ్లోక పాఠం  -

            'కేయూరా న విభూషయంతి పురుషం హారా న చంద్రోజ్జ్వలా
             న స్నానం న విలేపనం న కుసుమం నాలంకృతా మూర్ధజా
             వాణ్యేకా సమలంకరోతి పురుషం యా సంస్కృతా ధార్యతే
             క్షీయంతే ఖిల భూషణాని సతతం వాగ్భూషణం భూషణం'

నాన్నమ్మ - ఆవిడ జీవిత కాలంలో - అసలు వాడని ఒక పదం - 'లాకేత్వం - దాక్కొమ్ము' ('ల' కు ఏత్వం , 'ద' కు కొమ్ము). మా నాన్న ఆయన చిన్నప్పుడు - అసలెలాగైనా ఆవిడతో ఆ మాట అనిపించాలని - కావాలని - నాన్నమ్మ ఫలహారం కోసం రొట్టెలో, ఉప్పుపిండో చేసిన రోజు - అమ్మా ! భోజనం పెడ్తావా - అని నాన్న అడిగితే - 'ఫలహారం చేశాను - తిను' అనేవారట. నాన్న - ఇంకోసారి, మరోసారి -  అలా ఎన్నిసార్లు అడిగినా అసలు విసుక్కోకుండా ఏది చేశారో చెప్పేవారట గాని పొరపాటున కూడా వండని దాని గురించి  'లేదు' అని చెప్పేవారు కాదట. మాతో మాట్లాడేటప్పుడు కూడా 'లేదు' అనే మాట వాడకుండా 'లాకేత్వం - దాక్కొమ్ము' ఇవ్వకూడదు అనేవారు.

ఇప్పటికీ పిల్లలు ఏమయినా అడిగినప్పుడు అది ఇంట్లో లేకపోతే 'తెచ్చుకోవాలి నాన్నా!' అని చెప్పడం తప్ప 'లేదు' అని చెప్పాలంటే నాన్నమ్మ పక్కనే వుండి 'ఆ.. ఆ...' అని ఆపుతున్నట్టే వుంటుంది.

ఇప్పటికీ మా నాన్నమ్మని ఎరిగున్న ఎవరయినా  - ఎలాంటి పరిస్థితిలోనూ నవ్వుతూ - సందర్భోచితమయిన మయిన కబుర్లు, పాటలు, పద్యాలు, కథలతో - చుట్టూ వున్న అందరినీ అలరించిన మా నాన్నమ్మని - కథల మామ్మగారు, బుల్లెమ్మ గారు - అని ఎంతో ఇష్టంగా తలుచుకుంటుంటారు.


మూడు దశాబ్దాల క్రితం - నాన్నమ్మ వెళ్ళిపోయినా - ఆవిడ ఎప్పుడూ గుర్తు చేసుకునే -

                      కారే రాజులు? రాజ్యముల్ గలుగవే? గర్వోన్నతిం బొందరే?
                      వారేరీ? సిరిమూటఁగట్టుకొని పోవం జాలిరే? భూమిపైఁ
                     బేరైనం గలదే? శిబిప్రముఖులుం బ్రీతిన్ యశః కాములై
                     యీరే కోర్కులు? వారలన్ మఱచిరే యిక్కాలమున్? భార్గవా!

అన్న భాగవత పద్యంతో సహా  - ఎప్పటికీ మరిచిపోలేని ఎన్నో జీవిత పాఠాలు -  నాకు, నాతో పాటు ఆవిడకి ఆత్మీయులు అన్న వారందరికీ ఇప్పటికీ నిన్నో మొన్నో విన్నట్లుగా గుర్తు వున్నాయి.